23
Додека Кабул се буди во подножјето на исушените планини, за милиони негови жители започнува истата, очајна борба, борбата за вода. За Рахила, 42-годишна мајка на четири деца, татнежот на цистерна на прашлива улица е алармен сигнал. Ова е знак дека мора да брза надвор за да ги наполни старите кофи и канистри за своето семејство.
Постојано им снемува залихи, а секој литар е скап и драгоцен, што го исцрпува семејниот буџет и го става семејството во очај. „Едноставно немаме пристап до вода за пиење“, изјави Рахила за „CNN“. „Недостатокот на вода е огромен проблем што го уништува нашиот секојдневен живот“.
Кабул е опасно блиску до катастрофа. Според неодамнешниот извештај на невладината организација „Мерси Корпс“, авганистанската престолнина би можела да стане првата модерна престолнина во светот што „целосно ќе пресуши“. Таквото сценарио, предупредуваат тие, би можело да предизвика целосен економски колапс.
Експертите велат дека неконтролираниот раст на населението, климатската криза и децениите прекумерна експлоатација ги исцрпија резервите на подземни води до критична точка. Речиси половина од бунарите во градот веќе се исушија. Семејство како она на Рахила е принудено да плаќа за секоја капка вода и внимателно да ја рационализира, честопати откажувајќи се од храна и други неопходни работи само за да има доволно за пиење и основна хигиена.
„Длабоко сме загрижени“, вели таа. „Се надеваме на дожд, но ако се влоши, не знам како ќе преживееме.“
Ова не е само проблем со водата, предупредува Маријана фон Зан, директорка на програмата за Авганистан на „Мерси Корпс“. „Ова е здравствена, економска и хуманитарна криза во едно.“
Опасна комбинација од причини
Само пред три децении, Кабул имаше помалку од два милиони жители. По падот на талибанскиот режим во 2001 година, градот доживеа ненадеен прилив на луѓе привлечени од ветувањата за безбедност и подобри економски можности. Како што растеше населението, така растеше и побарувачката за вода.
Градот речиси целосно се потпира на подземните води, кои природно се надополнуваат со топење на снегот и глечерите од блискиот планински венец Хиндукуш. Сепак, годините лошо управување и прекумерна употреба предизвикаа нивото на подземните води да се намали за дури 30 метри во изминатата деценија, според „Мерси Корпс“. Кабул денес троши 44 милиони кубни метри повеќе вода годишно отколку што природата може да надополни, зачудувачка нерамнотежа што ги исцрпува и резервите на градот и паричниците на неговите жители.
Некои семејства, како она на Ахмад Јасин, беа принудени да копаат подлабоки бунари. Јасин (28) живее во семејство од десет члена на северот од градот. Со месеци, тој и неговиот брат чекаа во ред со часови секој ден пред блиската џамија за да наполнат кофи со вода за децата, родителите и остатокот од семејството. „Тоа нè спречи да работиме и влијаеше на нашите приходи“, објаснува тој. Затоа штедеа шест месеци, откажувајќи се од храна, за да соберат 40.000 афгани (околу 550 долари) за својот бунар во дворот.
Копале 120 метри длабоко додека не нашле вода. Иако сега ја имаат за основни потреби, не можат да ја пијат. „Таа не е сигурна“, вели Јасин. „Ги потрошивме сите пари на бунарот, па не можеме да си дозволиме филтри или прочистена вода. Затоа ја вариме водата од бунарот долго време, ја оставаме да се олади и дури потоа ја пиеме.“
Според податоците од Mercy Corps, дури 80% од подземните води во Кабул се загадени, што е последица на широката употреба на септички јами и загадувањето од индустриските постројки. Дијареата и повраќањето станаа дел од секојдневниот живот. „Постојано се разболуваме поради загадена вода, без разлика дали ја пиеме кај некого, во ресторан или дури само ги миеме забите со вода од бунар“, вели Сајед Хамед (36), државен службеник кој живее со сопругата, трите деца и двајцата постари родители.
Кризата е дополнително продлабочена од ранливоста на Кабул на климатските промени. „Имаме сè повеќе дожд, но сè помалку снег“, објаснува Наџибулах Садид, експерт за управување со водните ресурси. „Снегот беше клучен за нас да ги обновиме подземните води, а сега има сè помалку и помалку. Дождот, од друга страна, предизвикува ненадејни поплави бидејќи градот нема инфраструктура да ги задржи.“ Доколку овие трендови продолжат, УНИЦЕФ предвидува дека Кабул би можел да остане без подземни води веќе во 2030 година.
Товарот на кризата врз грбот на најранливите
Оние кои немаат пари да копаат длабоки бунари се на милост и немилост на приватни цистерни или донации. Рустам Кан Тараки троши дури 30% од својот приход за вода. За семејствата кои не можат да си го дозволат тоа, единствената опција е да пешачат, често со километри, до џамиите што ја делат водата.
Хамед, државен службеник, чека во ред со часови секое утро за да наполни две кофи за своето семејство. Во текот на денот, неговите две деца, на возраст од 13 и 9 години, ја преземаат таа должност. Понекогаш ова ги тера да отсуствуваат од училиште за да влечат тешки кофи по стрмен рид на жешкото сонце.
„Кризата ја уништува иднината на децата“, истакнува Фон Зан од „Мерси Корпс“. „Часовите што треба да ги поминат во училиште, ги поминуваат носејќи вода. Ваквите стратегии за преживување само го продлабочуваат циклусот на сиромаштија и ранливост.“