Државниот пазарен инспекторат во два дена со контроли утврди сериозни прекршувања во трговијата со тутунски производи. На 17 и 18 ноември инспекторите извршиле контроли кај 23 правни субјекти во Скопје, Тетово, Гостивар, Кичево и Струга, а кај 16 од нив биле пронајдени цигари без фактури и без акцизни марки – производи без трага за потекло, квалитет и платени давачки.
Одземени се над 3.000 пакувања цигари, проценети на повеќе од еден милион денари, кои се предадени на Агенцијата за управување со одземен имот.
Зад бројките се крие сериозен проблем: илјадници граѓани секојдневно купуваат производи за кои не постојат никакви податоци – ниту за нивното производство, ниту за квалитетот. Единствениот доказ дека цигарите минале низ законска постапка е акцизната марка, а таа кај голем дел од затекнатите пакувања воопшто ја немало.
Според правилата на Царинската управа, акцизна марка може да се добие само од производители и увозници по официјално барање. Таа мора да биде залепена под целофанот, со серија и податоци за количината, и при отворање да се оштетува. Секоја кутија без таква марка, со оштетена или неправилно залепена марка, се третира како производ за кој не е платена акциза и чие продавање е незаконско.
Во пракса, тоа значи дека цигарите без акцизна марка се целосно невидливи за системот: не се знае каде се произведени, каков е нивниот состав, ниту дали во нив има додадени супстанции со цел намалување на цената или „подобрување“ на вкусот. Многу купувачи, пак, се водат само од пониската цена и од изгледот на пакувањето.
Пазарниот инспекторат во соопштението укажува на „нелегална трговија со акцизни добра“, но проблемот е поширок од прекршување на фискалните правила. Непријавената продажба на тутунски производи го поткопува буџетот и го зголемува товарот врз здравствениот систем, кој ги сноси последиците од болестите што ги предизвикува пушењето.
Особено загрижува фактот што најголемиот дел од нелегалните производи биле пронајдени во редовна малопродажна мрежа, а не во скриени магацини или на диви пазари. Тоа покажува дека паралелниот пазар одамна не е маргинален, туку дека нелегалните цигари се реалност со која граѓаните се соочуваат секој ден.
Инспекторатот најавува интензивирани контроли. За затекнатите прекршоци издадени се платни налози и информирани се Царинската управа и МВР за понатамошно постапување. Но, надлежните предупредуваат дека само казни не се доволни – потребна е и свест кај потрошувачите дека купувањето „сиви“ производи значи ризик по здравјето и поддршка на нелегалниот пазар.
Денешните акции само го потврдуваат тоа што пушачите одамна го знаат – цигарите им го нарушуваат здравјето. Но уште поопасно е кога не знаат што точно пушат. Во услови кога дел од производите на пазарот се без потекло и без контрола, предупредувањето „пушењето убива“ добива ново значење – ризикот не е само во чадот, туку и во она што стои зад него.