Српските власти ја повикаа ЕУ да ја отвори Шенген зоната за земјите од регионот. Додека Србија продолжува да се сопнува на патот кон Европската Унија, Белград верува дека Шенген е остварлива цел – не само за земјата, туку и за целиот регион на Западен Балкан, и тоа ова лето.
Европската комисија не одговори на барањето за информации за иницијативата на Белград за брзо вклучување на Западен Балкан во Шенген. Според Бојана Зориќ од Институтот на ЕУ за безбедносни студии, ваквите изјави се повеќе политички мотивирани отколку реални.
„Иако звучи политички привлечно, регионот е сè уште далеку – правно, технички и политички – од полноправно членство во Шенген“, рече таа.
Во моментов, слободното патување без гранични контроли е можно во 29 земји, од кои 25 се членки на ЕУ. Зориќ нагласи дека не е можно да се зборува за целиот регион што ќе се приклучи на Шенген како единствен процес, бидејќи земјите се во различни фази од европската интеграција и институционалниот развој.
„Секоја земја мора индивидуално да усвои и имплементира европско законодавство, вклучувајќи ги и Шенгенските правила, како и да помине низ посебни технички и политички проценки“, рече таа.
Ова беше и главната порака на Србија за време на неформалниот состанок на министрите за надворешни работи на ЕУ и Западен Балкан на 11 мај во Брисел, пренесена од српскиот министер за надворешни работи Марко Ѓуриќ. Според него, нема причина Европа да не го „отклучи целиот потенцијал“ на вклучувањето на регионот во Шенген ова лето.Претходно, српскиот министер за европска интеграција Немања Старовиќ, исто така, рече дека пристапувањето на Западен Балкан во Шенген би бил „добар и опиплив чекор“.
Различни позиции во регионот
Подгорица рече дека ги поддржува иницијативите што придонесуваат за европската интеграција, безбедност и слободно движење, но појасни дека Црна Гора не била консултирана за предлогот. Црногорското Министерство за надворешни работи нагласи дека на секоја иницијатива во име на регионот мора да ѝ претходи „длабока комуникација и координација“.Црна Гора потсети дека веќе десет години го спроведува Акциониот план за Шенген и развива свој систем за интегрирано управување со границите.
„Нашиот фокус останува на полноправно членство во ЕУ – без кратенки, но врз основа на заслуги и исполнување на строги критериуми“, соопшти министерството.
Земјата има за цел да стане членка на ЕУ до 2028 година. Сараево, Приштина, Скопјe и Тирана не одговорија на прашањата за српската иницијатива.
Искуството на Хрватска, Бугарија и Романија
I покрај оптимизмот на Белград, соседните земји како Хрватска, Бугарија и Романија чекаа години по пристапувањето во ЕУ пред да станат дел од Шенген. Хрватска чека десет години, додека Бугарија и Романија чекаат речиси две децении.
Поранешната хрватска министерка за надворешни работи Весна Пусиќ изјави дека членството во ЕУ е главниот проект, а Шенген и еврозоната доаѓаат дури потоа.
„Не гледам како би било можно да се приклучиме кон Шенген пред или истовремено со членството во ЕУ“, рече таа. Пусиќ истакна дека Хрватска технички била подготвена за Шенген порано, но и политичките фактори играле улога.
Бојана Зориќ истакна дека примерот на Бугарија и Романија покажува дека дури и членството во ЕУ не гарантира брз прием во Шенген.
„Процесот зависи не само од техничките критериуми, туку и од политичката доверба меѓу земјите-членки“, нагласи таа.
Безбедноста останува клучно прашање
Марко Ѓуриќ се залагаше за ставот на Србија тврдејќи дека „цврстите граници го прекинуваат крвотокот на економијата и туризмот“. Тој исто така рече дека отворањето на Шенген за Западен Балкан би донело 50 милијарди евра нова економска активност без да се загрози безбедноста на ЕУ. Сепак, Бојана Зориќ верува дека од безбедносна перспектива, повеќето земји-членки би го сметале таквото проширување како поголем ризик.
„Шенген се заснова на меѓусебна доверба дека секоја земја е способна ефикасно да ги заштити надворешните граници на ЕУ“, рече таа.Таа рече дека загриженоста за нелегалната миграција, организираниот криминал, корупцијата и нееднаквиот институционален капацитет во регионот веројатно ќе ги задржат многу европски влади претпазливи. Таа рече дека пореално сценарио е постепена конвергенција преку поблиска соработка со Фронтекс, понатамошно усогласување со
Шенген зоната е создадена во 1985 година во луксембуршкото село Шенген на границата со Германија и Франција. Првично, тоа беше меѓувладин проект на Франција, Германија, Белгија, Холандија и Луксембург, а оттогаш постепено се прошири. Според Зориќ, Шенген значи не само слободно движење, туку и висок степен на усогласеност со европското право. (Преземено од БГНЕС)