Претседателот на САД, Доналд Трамп, изјави дека „конечните детали“ од договорот се во фаза на преговори и дека договорот би можел наскоро да биде објавен. Axios, повикувајќи се на американски функционер запознаен со преговорите, пишува дека договорот е речиси завршен, но дека сè уште има разлики во формулацијата на одредени точки.
„Договорот сè уште не е потврден“
Според досега објавените информации, рамковниот договор предвидува продолжување на прекинот на огнот на 60 дена. Во овој период, Ормускиот теснец треба да биде повторно отворен за пловидба, а Иран би можел послободно да извезува нафта. Во исто време, би се воделе преговори за ограничување на нуклеарната програма на Иран.
Сепак, деталите сè уште не се официјално потврдени од иранската страна, а изворите предупредуваат дека ова е нацрт што сè уште би можел да се промени или да пропадне. „Гардијан“ наведува дека официјалните детали засега се ограничени, а „Аксиос“ пишува дека претходните слични најави веќе пропаднале пред конечниот договор.
Што би вклучувал договорот?
Според извештаите, Иран би се обврзал да ги отстрани мини од Ормускиот теснец и да не им наплаќа на бродовите за премин. За возврат, САД би ја укинале блокадата на иранските пристаништа, која е во сила од април, и би дале одредени исклучоци од санкциите за извоз на иранска нафта.
Со договорот би се дискутирало и за одмрзнување на дел од средствата на Иран во странство, додека американските сили би останале во регионот во почетен период од 60 дена. Повлекувањето, според извештаите, би се разгледувало само по конечен договор.
Една од клучните точки е нуклеарната програма на Иран. Според нацрт-договорот, Техеран би се обврзал да не се стреми кон развој на нуклеарно оружје и би се согласил да преговара за програма за збогатување на ураниум.
Спор околу збогатениот ураниум
„Њујорк тајмс“, повикувајќи се на двајца американски функционери, објави дека предлогот вклучува индикација за подготвеноста на Иран да се откаже од своите залихи на високо збогатен ураниум. Но, постои важна забелешка: висок ирански извор изјави за „Ројтерс“ дека Техеран не се согласил да ги предаде овие залихи, а „Гардијан“ објави дека сè уште не е јасно дали ова воопшто ќе биде вклучено во прелиминарниот договор.
Државниот секретар на САД, Марко Рубио, рече дека е постигнат „значаен“ напредок во преговорите, но нагласи дека сè уште не станува збор за конечен договор. Според него, Вашингтон сака целосно отворен Ормуски теснец, без наплата за премин, и решение што би го спречило Иран да развива нуклеарно оружје.
Ормускиот теснец е клучен за цените на енергијата
Ормускиот теснец е една од најважните бродски линии за глобалната трговија со нафта и гас. Неговото повторно отворање би го намалило притисокот врз енергетските пазари и би можело да ги намали стравувањата од нов скок на цените.
Но, политичките ризици остануваат високи. Некои американски републиканци се противат на евентуален договор, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху наводно е скептичен, а иранските медиуми тврдат дека Ормускиот теснец ќе остане под иранска контрола.
Доколку договорот биде потврден, тој би можел да го означи најзначајниот дипломатски пробив меѓу Вашингтон и Техеран во последните месеци. Но, засега, тоа е нацрт, а не потпишан договор.