Министерката за надворешни работи на Исланд се плаши дека нејзината земја се соочува со „момент на Брегзит“ на претстојниот референдум за ЕУ, поради дезинформации, странско мешање и вештачката интелигенција. На само нешто повеќе од три месеци до гласањето на Исланд за тоа дали да ги продолжи преговорите за пристапување со ЕУ или не, развојот на настаните внимателно го следат Вашингтон, Москва и Брисел.
Торгердур Катрин Гунарсдотир ги обвини поединци и групи одвнатре и надвор од земјата за „ширење страв“, велејќи дека Исланд е погоден од дезинформации и реторика земени „од прирачникот на Најџел Фараж и Реформа“.
Таа рече дека референдумот е во опасност да стане цел на Русија и „актерите кои сакаат да влијаат на нашата јавна дебата на негативен начин“. Министерката предупреди дека странското мешање и ширењето дезинформации би можеле да влијаат на резултатот.
„Се плашам дека ќе се соочиме со момент на Брегзит“, изјави таа за Гардијан. „Од моја гледна точка, тоа би бил прилично опасен пат бидејќи… имаше секакви лаги изнесени од страна на Брегзитерите“. Таа ги наведе спорните бројки што ги користеше кампањата за напуштање на ЕУ за тоа колку пари Велика Британија испраќа во ЕУ.
Торгердур рече дека Брегзит „треба да биде пример за тоа како не треба да се води кампања“, а не нешто што треба да се имитира. „Ништо од она што го ветија всушност не е активирано или реализирано“, рече таа.
Социјалдемократскиот сојуз и Народната партија, како и централно-десничарската проевропска партија на Торгердур – изненадија многумина кога во март објавија дека ќе одржат референдумот за ЕУ на 29 август, откако претходно изјавија дека тоа ќе го стори најдоцна до 2027 година. Овој потег беше делумно мотивиран од заканите од САД, долгогодишен близок сојузник на Исланд, насилно да го добијат нивниот најблизок сосед, Гренланд.
Торгердур рече: „За нас, од моја гледна точка, меѓународниот поредок што со децении ја поткрепуваше нашата безбедност и просперитет е под сериозен притисок. Светот се промени толку значајно, би рекла, што Гренланд, секако, влијаеше или имаше влијание врз нашата одлука.“
Старите сојузи беа ставени на тест, рече таа, а трговијата се користеше како „политичко оружје“. „Не се однесувате кон пријател и сојузник како Гренланд и Данска како што правеа САД на почетокот на оваа година.“
Сепак, таа инсистираше дека односот на Исланд со САД останува силен и дека ги проширува своите сојузи. „Тоа што Исланд е член на ЕУ не е спротивно на сите добри односи со САД. Едно нешто не го исклучува другото.“
Кога ќе гласаат на референдумот во август, Исланѓаните ќе бидат прашани не дали сакаат или не да се приклучат на ЕУ, туку дали сакаат нивната влада да ги продолжи преговорите за пристапување со блокот.Земјата првпат аплицираше за членство во ЕУ во 2009 година, а следната година советот се согласи да отвори преговори за пристапување, но во 2013 година исландската влада се повлече. Доколку Исланѓаните гласаат „за“, разговорите ќе продолжат и доколку се постигне договор, владата ќе одржи втор референдум за тоа дали треба да се прифати или не.
Анкетите на јавното мислење покажуваат тесна конкуренција. Според неодамнешната анкета спроведена во име на Министерството за надворешни работи, 42% од Исланѓаните се за повторно отворање на преговорите за пристапување, а 39% биле против. Застапниците на пристапувањето во ЕУ го сметаат тоа за важно за меѓународната безбедност и можност за подобра интеграција во Европа, додека оние против предупредуваат на потенцијалното влијание врз риболовот, земјоделството и суверенитетот на Исланд. Риболовот, кој покрај тоа што е еден од најголемите извозни производи на земјата, е длабоко вкоренет и во исландската култура и идентитет, е особено емотивна област на дебата.
Торгердур апелираше до исландските гласачи да „одлучат сами“ и да бидат внимателни со своите извори. Некои политички партии ширеа дезинформации на начин на кој критичарите веруваат дека УКИП го стори тоа во пресрет на референдумот за Брегзит во Велика Британија, рече таа.
„Како да го имаат прирачникот од Најџел Фараж и Реформ, и секако тоа е загрижувачко“, рече таа.
Портпарол на Реформ рече: „Реформ УК нема никаква врска со Исланд“. Тие додадоа: „Им посакуваме се најдобро да останат надвор од ЕУ“.
Коментарите на Торгердур доаѓаат откако премиерката Криструн Фростадотир предупреди дека странското влијание на референдумот „нема да се толерира, без разлика дали е од Европската Унија, Кина, Русија или САД“.
Претседателката издаде предупредување за опасностите од вештачката интелигенција, за која рече дека „може веднаш да произведе содржина што изгледа веродостојна, но е погрешна, да шири непроверени информации со вртоглава брзина и да влијае на нашите мислења и благосостојба на начини за кои не сме секогаш свесни“.
Хафштајн Еинарсон, вонреден професор на Универзитетот во Исланд кој се фокусира на вештачката интелигенција, рече дека не мисли дека Исланд е опремен јасно да ја информира јавноста за референдумот. Тој открил дека моделите на вештачка интелигенција честопати одговараат на популарни прашања за референдумот на исландски јазик користејќи несигурни извори, додека на луѓето им е сè полесно масовно да произведуваат дезинформации користејќи вештачка интелигенција.
„Ова ме загрижува: луѓето што бараат информации го прашуваат својот модел на вештачка интелигенција… за референдумот и прашањата поврзани со референдумот, а потоа им се презентира одговор, а тие можеби дури и не ги проверуваат изворите, бидејќи веруваат во вештачката интелигенција, а потоа многумина од нив едноставно го прифаќаат ова како факт“, рече Ајнарсон. (Гардијан)