Европската комисија во среда предложи да им се обезбеди на земјите-членки поголем фискален простор за инвестиции што ја намалуваат зависноста од фосилни горива.
Комисијата предлага клаузулата за отстапување од фискалните правила да се прошири и на енергијата, како што претходно беше одлучено за инвестициите во одбраната.
ЕК им нуди на земјите-членки дека можат да го зголемат својот буџетски дефицит над дозволените три проценти за до 0,3 проценти од БДП годишно, или вкупно до 0,6 проценти до 2028 година, со цел да финансираат инвестиции насочени кон намалување на употребата на фосилни горива.
„Оваа флексибилност ќе биде достапна за мерки преземени од февруари 2026 година, од почетокот на војната во Иран. Ова може да се однесува, на пример, на големи инвестициски проекти во енергетски мрежи, распоредување на обновливи извори на енергија, субвенции за домаќинства и компании доколку преземат мерки за оддалечување од фосилни горива. Може да вклучува, на пример, субвенции за купување електрични возила, за префрлање на системите за греење во домовите од нафта и гас на топлински пумпи, подобрувања на енергетската ефикасност, соларни инсталации, батерии за складирање електрична енергија“, рече комесарот за економија Валдис Домбровскис, презентирајќи го пролетниот пакет на Европскиот семестар.
Домбровскис јасно стави до знаење дека оваа флексибилност не може да се однесува на мерки за поддршка што субвенционираат употреба на фосилни горива, како што се намалувања на акцизите, кои не се насочени кон ранливите групи, туку кон сите.
„Нашата препорака останува непроменета да се воведат привремени и насочени мерки, а не да се поддржи побарувачката за фосилни горива, бидејќи во моментов се соочуваме со шок од страната на понудата, а ова не можете да го решите со стимулирање на побарувачката“, рече Домбровскис.
Одлуката веројатно нема да ја задоволи италијанската премиерка Џорџија Мелони, која побара сите вонредни мерки преземени од земјите-членки како одговор на енергетскиот шок да бидат исклучени од пресметката на буџетскиот дефицит.
Комесарот рече дека енергетската криза трае подолго од првично очекуваното, дека Ормутскиот теснец останува затворен, што ги одржува цените на горивата високи и го влошува негативното влијание врз економскиот раст и инфлацијата.
Пактот за стабилност и раст предвидува дека владините дефицити не смеат да надминат 3 проценти, а јавниот долг не смее да надмине 60 проценти од БДП. Сепак, постојат два вида исклучоци од овие правила.
Првата е општата клаузула за бегство, која се активира во случај на исклучителни и тешки кризи што ја засегаат целата Европска Унија, како што е пандемијата на Ковид.
Втората е националната клаузула за бегство, како што беше направено за инвестициите во одбраната поради променетата безбедносна средина по руската инвазија на Украина. Ова им овозможува на земјите-членки привремено да отстапат од фискалните барања и да ги зголемат јавните трошоци над нормалните граници исклучиво за финансирање на одбранбените капацитети.