За повеќето кандидати, кампањата за губење на татковината на предците и залагањето за помирување со долгогодишниот непријател би значело политичко самоубиство. Не во Ерменија.Во неделата, премиерот, Никол Пашинјан, обезбеди реизбор во кавкаската нација со 3 милиони жители, и покрај тоа што ја водеше Ерменија низ катастрофалниот воен пораз со Азербејџан пред само три години.
Победата на Пашинјан дојде на полето во кое доминираа проруските противници, меѓу кои и Самвел Карапетјан, милијардер бизнисмен кој заработи голем дел од своето богатство во Русија и се појави како најистакнатиот предизвикувач на премиерот.
Централно место во изборната визија на Пашинјан беше идниот мировен договор со Азербејџан, со кој Ерменија водеше низа крвави војни од последните години на Советскиот Сојуз, и нормализацијата на врските со Турција, чија граница со Ерменија остана затворена повеќе од три децении. Повторното отворање на тие рути, тврди тој, ќе создаде нови трговски можности и ќе ја доближи Ерменија до Европа и САД, помагајќи да се олабави долгогодишната контрола на Москва врз економијата на земјата.
Меѓутоа, за да стигне таму, Пашинјан мораше да ги убеди Ерменците да повлечат линија за загубата на Нагорно-Карабах, спорната територија што ерменските сили ја контролираа речиси три децении пред Азербејџан да ја врати насилно во 2023 година, предизвикувајќи егзодус на повеќе од 100.000 етнички Ерменци.Денови пред изборите, Пашинјан ја опиша својата одлука да не ја продолжи борбата за враќање на Нагорно-Карабах како едно од неговите најголеми достигнувања.
„Најважното нешто што се случи е дека Република Ерменија е ослободена од конфликтната замка“, им рече тој на поддржувачите.
Заземајќи ја таа позиција, Пашинјан се обложуваше дека многу Ерменци се повеќе загрижени за иднината отколку за минатото, рече Ричард Гирагосијан, директор на Центарот за регионални студии, тинк-тенк со седиште во ерменскиот главен град Ереван.
„Ерменија сака да ги намали загубите и да продолжи понатаму“, рече Гирагосијан. „Табуто околу нормализирањето на односите со Турција во голема мера исчезна пред неколку години. Што се однесува до Азербејџан, многу Ерменци ја прифатија реалноста дека ја загубија војната и дека имаат малку алтернативи“.
Не се согласуваат со ова сите. Загубата на Карабах останува отворена рана, а емоциите постојано се прелеваа во кампањата. Во неколку наврати, Пашинјан беше снимен во жестоки конфронтации од бегалците од регионот кои го караа дека се откажал од историските тврдења на Ерменија во потрага по мир. Кампањата на Карапетјан честопати циркулираше видеа генерирани од вештачка интелигенција на кои се прикажани автобуси кои превезуваат огромен број Азербејџанци за да се населат во Ерменија според идниот мировен договор.
Овие пораки беа засилени од Москва. Во пресрет на изборите, Русија го ослободи она што истражувачите го опишаа како невообичаено интензивен наплив на операции на отворено и тајно влијание.Покрај ова, Москва истовремено го зголеми економскиот притисок врз Ерменија, наметнувајќи ограничувања на клучниот увоз и предупредувајќи дека идните субвенционирани испораки на гас може да бидат загрозени.
Разделувачки реформатор
Роден во малиот северен град Иџеван, Пашинјан ја започна својата кариера како новинар пред да се појави како една од водечките опозициски фигури во Ерменија во 2000-тите. Тој дојде на власт во 2018 година, откако масовните улични протести ја соборија вкоренетата политичка елита во земјата, водејќи кампања на антикорупциска и антиолигархија платформа.
Како борбен активист, Пашинјан поседува ретка комбинација во регион во кој доминираат моќници и олигарси: силно прозападно гледиште во комбинација со популистички и понекогаш стил на поделби што одекна кај многу Ерменци. Тој сними видеа на TikTok и Instagram на кои носи капи и во позадина оди музика – од Адел до Кендрик Ламар – гледајќи директно во камерата пред да се насмее и да направи гест со срце што стана симбол на неговото движење.Во неговиот штаб во неделата вечерта, Пашинјан го отвори своето победничко обраќање со пасус од Библијата, како поздрав на длабоко религиозните верувања на многу Ерменци во земја која се гордее со тоа што е првата христијанска нација во светот.
Оние кои го познаваат Пашинјан велат дека неговата привлечност лежи во неговата способност да се поврзе со обичните Ерменци. „Тој е момче од улица и знае што луѓето на улица сакаат да слушнат од него“, рече Татул Хакобјан, ерменски политички коментатор кој студирал со Пашинјан и го познава повеќе од три децении. „Затоа неговата реторика зборува за срцата на многу Ерменци“, додаде Хакобјан.
Сепак, загриженоста за демократските акредитиви на Пашинјан расте меѓу набљудувачите. Во пресрет на изборите, властите уапсија голем број опозициски фигури под обвиненија од купување гласови и финансиски криминал до заговор за соборување на владата.
„Неговиот стил на владеење е многу персонализиран наместо институционализиран“, рече Томас де Вал, висок соработник на глобалните аналитичари Карнеги Европа. „Пашинјан покажува загрижувачки недостиг на интерес за изградба на трајни институции“, додаде Де Вал.
Тие грижи најверојатно ќе се интензивираат по изборите. Во своите први забелешки по неговата победа, Пашинјан сугерираше дека водечките опозициски фигури треба да бидат уапсени, мислејќи на неговите главни ривали – Карапетјан, Роберт Кочарјан и Гагик Царукјан – како „воена партија со три глави“.
Голем дел од успехот на Пашинјан може да се објасни не само со неговата привлечност, туку и со слабоста на алтернативите.
„Најголемиот проблем што го има Ерменија е отсуството на демократска опозиција“, рече Арег Кочинјан, претседател на Истражувачкиот центар за безбедносна политика со седиште во Ереван.
„Опозициските партии кои се способни да влезат во парламентот нашироко се сметаат за корумпирани и тесно поврзани со Русија. Тоа остава многу гласачи со малку веродостојни алтернативи“.
И покрај неговата победа, Пашинјан сè уште се соочува со значителни предизвици. Русија се закани со економска одмазда доколку Ерменија се придвижи понатаму кон запад, а премиерот ќе мора внимателно да управува со односите со земја од која Ерменија останува силно зависна за енергија и трговија.
Клучно, Пашинјан не успеа да обезбеди супермнозинство потребно за измена на уставот. Тоа може да ги искомплицира напорите за склучување конечен мировен договор со Азербејџан, кој побара отстранување на уставниот јазик за кој вели дека имплицира територијални претензии кон Нагорно-Карабах.
Сепак, Пашинјан даде триумфален тон во понеделникот. Во видеото за заштитен знак на социјалните мрежи, тој погледна во камерата додека во заднина ечеше песната на Queen „We Are the Champions“. (Гардијан)