Унгарската антикорупциска агенција разви модел на вештачка интелигенција за следење на пари за кои постои сомневање дека се проневерени за време на 16-годишното владеење на поранешниот премиер Виктор Орбан.
„Создадовме најсовремена алатка за борба против корупцијата, користејќи вештачка интелигенција и машинско учење интегрирани во систем способен за следење на унгарските економски трансакции во реално време“, изјави за „Фајненшeл тајмс“ Ференц Биро, раководител на унгарската антикорупциска агенција.
Според него, новата влада предводена од Петер Маѓар сака да дејствува брзо и да врати во Унгарија 160 милијарди евра јавни средства за кои постои сомневање дека се нелегално распределени меѓу членовите на потесниот круг на Орбан.
Замрзнати средства
„Ова е моментот што го чекавме“, рече поранешниот меѓународен ревизор и експерт за усогласеност со официјалните документи. Биро беше ангажиран од владата на Орбан во 2022 година за да формира тело за борба против корупцијата, исполнувајќи едно од барањата на ЕУ за зголемена транспарентност во замена за одмрзнување на средствата на ЕУ.
Додека Орбан го сметаше тоа назначување за чиста формалност, со единствена цел Будимпешта да добие пристап до замрзнатите пари, Биро ја сфати сериозно својата работа и се зафати со основање на агенцијата, но владата едноставно одби да соработува со неа, сериозно ограничувајќи ја нејзината ефикасност. Сепак, со промената на владата и доаѓањето на премиерот Маѓар, кој победи на изборите ветувајќи дека ќе ја искорени корупцијата, се очекува агенцијата да биде ревитализирана.
Новиот премиер вети дека ќе ѝ даде на агенцијата повеќе овластувања како дел од пакетот реформи ветени на Брисел во замена за пристап до десетици милијарди средства од ЕУ замрзнати за време на владеењето на Орбан.
Нема 160 милијарди
Маѓар, исто така, вети дека ќе основа посебна Агенција за враќање на средства за да се забрза враќањето на средствата. Се очекува владата да презентира предлог за сеопфатен закон против корупција во наредните денови. Будимпешта, исто така, ќе се приклучи на Канцеларијата на европскиот јавен обвинител (ЕППО), што ќе им овозможи на европските обвинители да започнат истраги за проневера на средства од ЕУ и во Унгарија.
„Мислам дека многу пари би можеле да се вратат. На Унгарија очајно ѝ се потребни украдените средства, а голем дел од нив сега се во странство“, рече Биро.
Точната сума на украдени пари сè уште е непозната, но проценките на Биро сугерираат дека би можела да надмине 160 милијарди евра.
Врвот на корупцијата
„Можно е до 2025 година, дури 15 до 20 проценти од државните трошоци да завршиле на погрешни места, во споредба со околу 2 до 3 проценти кога Орбан ја презеде власта во 2010 година“, рече тој.
Тој рече дека корупцијата достигнала врв за време на последната година од владеењето на Орбан, при што државните власти ја зајакнале контролата врз јавните средства за 50 проценти. „Тие виделе дека доаѓа крајот на ерата на Орбан и сакале да го искористат секој денар што го имале“, додаде тој.
Портпаролот на партијата Фидес на Орбан и поранешниот премиер Орбан не одговори на барањата за коментар.
Поранешниот шеф на кабинетот на Орбан, Гергели Гуљас, минатиот месец го оплакуваше обидот на новата влада, како што рече, „да ги стигматизира патриотите со колективна вина врз основа на неколку случаи што покренуваат сомневања за корупција“. „Ние не поддржуваме лов на вештерки“, рече тој.
Биро инсистира дека новата влада ја почитува презумпцијата на невиност и дека не е во тек никаков „лов на вештерки“.
Според истрагата на „Фајненшл тајмс“, јавните пари се насочени кон неколку луѓе блиски до Орбан, создавајќи средина на слаба конкуренција и надуени цени, кои се интензивираа во подоцнежните години на поранешниот премиер.
Сакаа да го замолчат Биро
Кога агенцијата за борба против корупцијата почна да истражува случаи на јавни набавки, тие удрија во ѕид, а на владините службеници им беше кажано да го минимизираат контактот и соработката, рече Биро.
Во 2024 година, тој беше повикан во унгарската влада на состанок со министрите за правда и европски работи, кои му рекоа да се повлече и „да не дозволи агенцијата да си ја врши својата работа“. Биро го одби барањето и продолжи да ги следи неправилностите со јавните тендери.
На почетокот на 2025 година, Биро поднесе детален извештај до владата за централизацијата на јавните набавки. „Ја предупредивме владата дека има премногу пари со несоодветни контроли. Тие рекоа дека не им е грижа и немаат намера да воведат соодветни контроли или да ја мерат ефикасноста на овие средства“, тврдеше тој.
Една недела откако извештајот беше испратен до владата на Орбан, канцелариите на Биро беа претресени како дел од истрагата за наводни коруптивни практики, што тој го негира. „Тоа беше нивниот одговор, испраќање вооружени агенти“, изјави тој за ФТ.