Сè почестите вербални грешки на турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган, очигледните моменти на конфузија, пропустите во меморијата, изливите на гнев и видливите знаци на замор ги обновија прашањата за здравјето на 72-годишниот лидер и дали влошувањето поврзано со возраста, дополнето со долгогодишна невролошка состојба, може да влијае на неговите перформанси на функцијата.
Загриженоста за неговата влошена состојба, исто така, го засили натпреварувањето меѓу конкурентските центри на моќ во рамките на владејачкиот естаблишмент, вклучително и членовите на неговото семејство, околу тоа кој на крајот би можел да го наследи најдолгогодишниот лидер на Турција во случај здравствените проблеми да го принудат да се повлече од политичката сцена.
Прашањето е особено значајно во Турција, каде што огромни овластувања се концентрирани во претседателството откако уставниот референдум во 2018 година ја трансформираше земјата во извршен претседателски систем. Ердоган лично ги надгледува практично сите големи одлуки поврзани со домашната политика, судството, разузнавачките и безбедносните служби, јавните финансии, воените операции и надворешната политика, оставајќи малку простор за институционални проверки или делегирање на овластувања.
Доверливите информации добиени од Нордик Монитор покажуваат дека Ердоган поминува помалку време на секојдневното управување, сè повеќе потпирајќи се на тесен круг претседателски советници кои го контролираат пристапот до него, вклучително и членовите на неговата владејачка Партија на правдата и развојот (АКП). Според извештаите, расправијата во семејството на Ердоган се продлабочила во последниве години, при што ривалските фракции бараат поддршка од АКП, војската, разузнавачките служби и други центри на моќ во државната бирократија.
Прашањата за здравјето на Ердоган циркулираат со години. Претходна истрага на „Нордик монитор“ откри дека турскиот претседател бил опериран од колоректален карцином во 2011 година и страда од епилепсија, состојба за која поранешните соработници велат дека бара внимателно следење од страна на мал круг доверливи помошници. Турската влада постојано ги негираше извештаите што сугерираат дека Ердоган страда од сериозни здравствени проблеми и честопати агресивно реагира на шпекулациите за неговата здравствена состојба.
Сепак, во последниве години, инцидентите што го вклучуваат претседателот станаа сè потешки за отфрлање како изолирани епизоди. Ердоган понекогаш изгледаше физички исцрпен за време на јавни настапи, дремеше за време на заеднички прес-конференција, се мачеше да го задржи фокусот додека зборуваше, го губеше текот на мислите, ги мешаше имињата и датумите и повремено покажуваше ненадејни изливи на гнев насочени кон политичките противници, новинарите и странските влади.
Медицинските експерти забележуваат дека епилепсијата не е едноставно нарушување што се карактеризира со напади. Кај некои пациенти, особено оние кои живеат со оваа состојба многу години, како во случајот со Ердоган, епилепсијата може да биде поврзана и со когнитивни тешкотии кои можат да станат поизразени со напредувањето на возраста. Студиите покажаа дека пациентите со долготрајна епилепсија може да имаат проблеми со краткорочната меморија, распонот на внимание, брзината на обработка на информации и враќањето на зборови. Некои се жалат на заборавеност, тешкотии со концентрацијата, губење на текот на мислата за време на разговорите и тешкотии да се сетат на имиња, места или неодамнешни настани.
Експертите со кои разговараше „Нордик монитор“, исто така, истакнуваат дека антиепилептичните лекови што ги користи Ердоган понекогаш можат да придонесат за поспаност, замор, забавено размислување, тешкотии во говорот и проблеми со меморијата, особено кога се земаат подолг временски период или во комбинација со други лекови. Повторливи напади, лишување од сон, стрес и стареење може дополнително да ги влошат овие симптоми. Кабинетот на Ердоган молчеше за резултатите од неговите медицински прегледи и наместо тоа организираше внимателно кореографирани настани во неговата палата, прикажувајќи го како шутира кошарка или игра фудбал без поканет печат да известува.
Јавно достапните снимки од последните години, исто така, покренаа прашања за мобилноста на Ердоган. Во бројни видеа, претседателот се чини дека оди побавно од оние што го придружуваат, особено за време на пристигнувањата и заминувањата на достоинствениците во посета или додека ги поздравува службените лица за време на патувања во странство. Повремено е виден како става рака на телохранител или помошник додека се качува или спушта по скали, навидум барајќи дополнителна поддршка.
Набљудувачите, исто така, забележаа дека Ердоган често носи ортопедски обувки или чевли за рамнотежа кои изгледаат дизајнирани да обезбедат поголема стабилност. Иако овие слики поттикнаа шпекулации за можни проблеми со рамнотежата или одењето, основната причина останува непозната за јавноста.
Некои значајни инциденти поврзани со здравјето на Ердоган се одвиваа пред телевизиските камери. За време на изборната кампања во Хатај на 21 мај 2023 година, Ердоган одби чаша вода што му ја понуди неговиот долгогодишен главен телохранител, Мухсин Косе, кој го придружуваше практично на секој јавен настан од 2012 година и се смета за еден од неговите најдоверливи помошници. Се чинеше дека не го препознал Косе. Дури откако неговиот помлад син, Неџметин Билал Ердоган, интервенираше и му ја подаде истата чаша вода, претседателот се напи.Во последователно интервју за катарската телевизија Атир во 2023 година, Билал Ердоган се обиде да го објасни инцидентот како прашање на безбедносен протокол. Објаснувањето предизвика зачудување бидејќи Косе го предводеше заштитниот тим на Ердоган повеќе од една деценија и е меѓу ретките луѓе на кои им е овозможена постојана физичка близина со претседателот.
Ердоган во голема мера исто така се потпира на телепромптери за време на јавните говори, обично читајќи од транспарентни екрани поставени од двете страни на говорницата. Иако употребата на телепромптери е честа појава кај политичките лидери, Ердоган во неколку наврати се чувствувал непријатно кога техничките грешки го прекинувале текот на подготвените забелешки. За време на ваквите епизоди, тој понекогаш паузирал подолги периоди, го губел своето место во говорот, погрешно изговарал или изнесувал забелешки за кои критичарите велат дека им недостасувала кохерентност. Слични инциденти, снимени во живо на телевизија, ги поттикнаа шпекулациите дека претседателот станува сè повеќе зависен од сценски поставени настапи и внимателно управувани јавни ангажмани.
Дури и за време на наводно несценаризирани телевизиски интервјуа, се чини дека се преземени мерки за минимизирање на ризикот од грешки. Во едно телевизиско појавување во август 2021 година, камерата накратко се префрлила на поширок агол, ненамерно откривајќи голем екран на телепромптер поставен зад новинарите и надвор од главната рамка на камерата. На екранот се чинеше дека се прикажува текст што одговара на одговорите на Ердоган, што предизвика критики дека интервјуто било внимателно кореографирано, со однапред договорени прашања и однапред подготвени одговори. Инцидентот ги засили перцепциите дека појавувањата на претседателот во медиумите се строго организирани за да се избегнат гафови или пад во концентрацијата.
Во април 2026 година, Ердоган се чинеше дека не го разбира новинарското прашање за апсењата поврзани со широко објавеното исчезнување и осомниченото убиство на младата жена по име Ѓулистан Доку. Неговиот партиски другар Абдула Ѓулер, кој стоеше во близина, влезе да му го објасни прашањето на увото на претседателот и предложи одговор, по што Ердоган само посочи дека што и да каже по ова прашање ќе биде и негов коментар.
Јавните настапи на Ердоган, исто така, беа обележани со повремени вербални лапсуси. По состанокот на владата во 2020 година, тој погрешно изјави: „Животите на нашите луѓе не се поскапоцени од било што друго“, додека зборуваше за земјотрес во Измир, пренесувајќи го спротивното од она што сакаше да го каже.
Влошеното здравје на Ердоган, внимателно набљудувано од членовите на семејството, долгогодишните соработници и високи партиски фигури, веќе поттикна растечка дебата во Анкара за тоа кој на крајот би можел да го наследи лидерот со најдолг стаж во Турција. Ривалските фракции во владејачкиот естаблишмент, вклучително и во АКП, кабинетот и семејството на Ердоган, наводно се позиционирале за ерата по Ердоган поради загриженоста дека здравствените компликации би можеле нагло да ја завршат неговата политичка кариера. Меѓу личностите кои најчесто се споменуваат во круговите во Анкара за борбата за наследување по Ердоган се четворица мажи: Хакан Фидан, Берат Албајрак, Неџметин Билал Ердоган и Нуман Куртулмуш. Се чини дека највидливото ривалство го вклучува помладиот син на Ердоган, Неџметин Билал Ердоган, за кој нашироко се верува дека е претпочитан наследник на претседателот, и неговиот зет, поранешниот министер за финансии Берат Албајрак, кој задржува значително влијание во партискиот апарат и државната бирократија.
Друг зет, Селчук Бајрактар, претседател на водечкиот турски производител на беспилотни летала и истакната фигура во одбранбената индустрија, во еден момент некои набљудувачи го гледаа како потенцијален конкурент, но сега се верува дека се усогласил со Билал Ердоган.
Во рамките на кабинетот, за поранешниот шеф на разузнавањето и актуелен министер за надворешни работи, Хакан Фидан, широко се верува дека има претседателски амбиции и тивко се позиционира како потенцијален наследник. Тој се потпира на мрежа од бизнисмени, медиумски личности и фигури од подземјето, култивирани за време на неговиот долг мандат во агенцијата за разузнавање за да го зајакне својот јавен профил, да генерира финансирање и да ги поддржи напорите за политичко информирање.
Во меѓувреме, претседателот на парламентот Нуман Куртулмуш, исламистички политичар ветеран, кој некогаш се сметаше за можен наследник на Ердоган, се повеќе ја нагласува својата подготвеност да служи доколку биде повикан и се вели дека води своја кампања зад сцената за да собере поддршка во владејачкиот естаблишмент.
Тајноста околу здравјето на Ердоган е во спротивност со практиките во многу демократски земји, каде што лидерите рутински ги откриваат медицинските проценки за да ја уверат јавноста за нивната способност да ги извршуваат тешките обврски на функцијата. Меѓутоа, во Турција, дискусиите за здравјето на претседателот остануваат многу чувствителни, а властите истражуваа или гонеа лица обвинети дека ширеле гласини за состојбата на Ердоган кога пишувале или коментирале за тоа.
Додека Ердоган влегува во третата деценија како доминантна политичка фигура во Турција, зголемениот број јавни инциденти им отежнува на неговите помошници и владини претставници да ја отфрлат загриженоста за неговото здравје.Тајноста околу здравствената состојба на претседателот само ги поттикна шпекулациите за способноста на човек кој поседува поголема моќ од кој било турски лидер во модерната историја, можеби со исклучок на основачот на републиката, Мустафа Кемал Ататурк.