Голем дел од Западна Европа моментално е зафатен од интензивен топлотен бран со невообичаено високи температури, од Велика Британија и Ирска на север, преку Германија и Франција, до Шпанија и Италија на југ.
Ова исклучително топло време на прагот на летото е резултат на таканаречената топлинска купола, моќен и бавно движечки систем со висок притисок што доаѓа од Северна Африка и го заробува топлиот воздух над Европа како капак на тенџере. Според податоците од Европската служба за климатски промени Коперник, ваквите временски системи стануваат сè почести во последните 25 години, предизвикувајќи почести и поинтензивни топлотни бранови, објавува Дојче Веле.
„Температури од оваа големина беа исклучок, дури и во средината на летото“, рече Фридерике Ото, професор по климатски науки на Империјал колеџ во Лондон. „Оваа рекордна топлина јасно го покажува отпечатокот на климатските промени.“
Европа се затоплува двојно побрзо од глобалниот просек
Иако е прерано да се каже точно колку овој топлотен бран е поттикнат од емисиите на стакленички гасови, претходните анализи на топлотните бранови во Европа од 2003 година покажуваат јасна врска. Анализите, спроведени од организацијата World Weather Attribution, ко-основана од Фридерике Ото, заклучија дека ваквите екстремни временски настани станале „многу поверојатни и поинтензивни поради климатските промени предизвикани од човекот“.
Во најновиот извештај, „Состојбата на европската клима“, објавен во април, се вели дека најмалку 95 проценти од континентот ќе доживее температури над годишниот просек во 2025 година. Интензивни топлотни бранови со температури над 30 степени Целзиусови се регистрирани дури и северно од Арктичкиот круг, а температурите на површината на морето се највисоките досега регистрирани. „Европа е континентот што најбрзо се затоплува, а последиците се веќе сериозни“, рече Флоријан Папенбергер, раководител на Европскиот центар за среднорочни временски прогнози, една од институциите што стојат зад извештајот. Европа се затоплува двојно побрзо од светскиот просек, со просечно зголемување на температурата од 2,5 степени Целзиусови во споредба со прединдустрискиот период, додека глобалниот просек се зголемил за 1,4 степени Целзиусови.
Географска положба и промени во воздушните струи
Делумно причината за забрзаното затоплување лежи во географската положба на Европа, која е поврзана со Арктикот – уште една област во светот која се затоплува уште побрзо, со просечно зголемување на температурата од над 3,3 степени Целзиусови. Една причина е таканаречениот ефект на албедо: темниот, без мраз Арктички Океан апсорбира повеќе сончева енергија од рефлектирачкиот мраз. Истиот процес е присутен во Европа, каде што области како Алпите, некогаш покриени со снег до крајот на летото, се сè повеќе без снег, што предизвикува потемната почва да апсорбира повеќе топлина и дополнително да го забрза затоплувањето.
Научниците, исто така, го поврзуваат затоплувањето на Европа со промените во млазниот тек, проток на воздух од голема надморска височина што тече од запад кон Европа. Овие некогаш стабилни ветрови се нарушени од климатските промени, што доведува до поекстремни временски обрасци што се задржуваат подолго време над истите области. Студија од 2022 година покажа дека периодите кога млазниот тек се дели на две гранки станале почести. „За време на двоен млазен тек, временските системи се пренасочуваат кон север, а долготрајни топлотни бранови можат да се развијат над Западна Европа“, објасни Ефи Руси, главен автор на студијата од Институтот за истражување на влијанието врз климата во Потсдам.
Парадоксот на чистиот воздух
Парадоксално, напорите за справување со друг еколошки проблем, исто така, придонесоа за поголемо затоплување. Извештајот „Состојбата на европската клима 2025“ истакнува дека построгите регулативи за квалитет на воздухот од 1980-тите го намалија загадувањето, но исто така доведоа до повисоки температури. Пред овие регулативи, ситните, рефлективни честички на сулфат и нитрат од издувните гасови и фабричките оџаци индиректно го ладеа континентот со рефлектирачка сончева светлина. Нивното намалување делумно го ублажи тој ефект на ладење. Сепак, климатските експерти нагласуваат дека тоа не значи дека треба да се откажеме од намалувањето на емисиите.
Потребата од ограничување на затоплувањето е истакната и во новиот извештај на Светската метеоролошка организација (СМО) на ООН и Метеоролошката служба на Велика Британија. Студијата предвидува речиси рекордни глобални температури во следните пет години и вели дека светот веројатно ќе доживее уште една најтопла година досега пред 2031 година. „Предизвикот пред нас е јасен“, изјави генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, претходно овој месец, повикувајќи на напори за ограничување на зголемувањето на температурата за „изградба на побезбедна, поправедна и поотпорна иднина за сите“. Минатата недела, ОН гласаше за продолжување на поддршката за брз и праведен премин од фосилните горива, а забрзаното воведување на обновливи извори на енергија од 2000 година веќе ги помести трендовите на затоплување надвор од најлошото сценарио.