На 14 јули, Брисел зборуваше за „Супер вторник“. За прв пат од 2002 година, четири меѓувладини конференции за проширување на Европската Унија беа на дневен ред за истиот ден – со Украина, Црна Гора, Молдавија и Албанија. Неспорно е дека релевантните процеси добиваат на интензитет, но ако се испита процесот подетално, има малку причини за ентузијазам во врска со три од четирите земји. Само малата Црна Гора во моментов може да има реални надежи за приклучување – иако не толку брзо како што некои мислат.
Европската комисија ги подели 35-те поглавја од процесот на преговори – во кои законодавството на ЕУ мора да се инкорпорира во националното законодавство – во шест главни тематски области, наречени кластери. Првиот кластер, кој ги опфаќа клучните прашања поврзани со владеењето на правото и борбата против корупцијата, треба да се отвори прв, а да се затвори последен. Само откако земјата ќе ги исполни привремените критериуми во оваа област, преостанатите поглавја можат привремено да се затворат. Ова се правила од 2020 година.
Првиот кластер за Украина и Молдавија беше отворен пред еден месец. На 14 јули беше отворен вториот – шестиот кластер – кој ги опфаќа надворешните односи, особено усвојувањето на Заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, како и договорите за трговија и асоцијација што Унијата ги склучи со трети земји. Овој чекор е несомнено успех за двете земји, бидејќи го одржува моментумот на процесот. Сепак, тој е далеку од јавно искажаните очекувања на Киев дека другите пет кластери ќе бидат отворени во исто време.
Унгарија и натаму го забавува процесот. Премиерот Петер Маѓар ја прекина опструктивната политика на неговиот претходник Виктор Орбан, но постави два услови: Киев мора да ги спроведе своите гаранции за заштита на унгарското малцинство во Закарпатија и на Украина да не и биде доделена забрзана постапка за пристапување.
На крајот на јуни Будимпешта блокираше заедничко писмо од земјите-членки до Украина и Молдавија (кои се сметаат за рамноправни) со кое ќе се објави отворањето на преостанатите пет кластери. Официјалната причина беше дека таков потег би можел да создаде впечаток за преференцијален третман. Во тоа време, само Унгарија официјално го попречуваше процесот. Сепак, дипломатите велат дека и други земји се кријат зад Будимпешта. Примерите се Франција и Холандија. Други земји кои исто така не се членки на ЕУ долго време реагираа чувствително кога украинскиот претседател Володимир Зеленски инсистираше на забрзана постапка.
Неодамнешниот спор меѓу Зеленски и Полска околу третманот на Украинската бунтовничка армија, исто така, остави свој белег. Додека Зеленски ја почитува како херојска, Полска ја поврзува со убиството на десетици илјади цивили.
Пристап за Киев само по 2034 година?
Затоа е веројатно дека преостанатите кластери ќе бидат отворени постепено и процесот ќе продолжи да зависи од билатералните спорови. Ова значително ја намалува веројатноста Украина да стане членка на ЕУ веќе во 2028 година, како што јавно инсистираше Зеленски. Искусните дипломати од ЕУ очекуваат пристапување дури по 2034 година. Ова исто така објаснува зошто тековните преговори за повеќегодишната финансиска рамка на ЕУ за периодот 2028–2034 година не вклучуваат финансирање на членство на Украина. Поради оваа причина, Германија предлага таканаречено „придружно членство“ со статус на набљудувач како меѓучекор и се очекува Европскиот совет да ја разгледа идејата во октомври.
Експертите велат дека досега е спроведено само 15% од планот за реформа на владеењето на правото од 10 точки, договорен на крајот на 2025 година помеѓу комесарката за проширување на ЕУ, Марта Кос, и украинскиот вицепремиер, Тарас Качка, кој е одговорен за владеењето на правото.
Понижувачки забелешки за Албанија
Спротивно на тоа, на крајот на мај, земјите-членки потврдија дека земјата кандидат Албанија ги исполнила привремените критериуми во областа на владеењето на правото. Ова овозможи за прв пат на 14 јули привремено да се затворат три поглавја: оние за наука и истражување, образование и култура и надворешни односи.
Првите две поглавја се сметаат за лесни, бидејќи законодавството на ЕУ во овие области е ограничено и главната одговорност останува кај земјите-членки. Меѓутоа, во Брисел, дипломатите приватно зборуваат потценувачки за Албанија, обвинувајќи ја земјата за тековна „системска корупција“. Тие посочуваат на можни случаи во кои владата на премиерот Еди Рама можеби била вмешана, но за кои сè уште не е покрената постапка.Во најновиот Индекс на перцепција на корупцијата објавен од Транспаренси Интернешнл, Албанија падна од 80-то на 91-во место.
Постојано се повторува, иако приватно, дека пристапувањето на Тирана во Европската Унија „не доаѓа предвид“ и дека во секој случај би пропаднало на референдум во Франција.
Затоа, Црна Гора останува земјата најдалеку на патот кон членство во ЕУ.Уште две поглавја беа привремено затворени на 14 јули, со што вкупниот број се искачи на 16 – речиси половина. Комисијата има за цел да ги заврши преговорите до почетокот на следната година, а нацрт-договорот за пристапување веќе се изработува паралелно.
„28 до 2028 година“ е мотото на комесарката за проширување Марта Кос – слоган кој е добредојден во Подгорица. Но, дури и тоа изгледа нереално. Дипломатите предвидуваат дека ратификацијата од страна на земјите-членки ќе трае две години – под претпоставка дека сè ќе помине непречено.