Протестите во Албанија поради предложеното луксузно одморалиште поддржано од зетот на Доналд Трамп, Џаред Кушнер, се очекува да се интензивираат откако противниците ја отфрлија понудата од премиерот на земјата „да разговараат за решенија“.
Илјадници луѓе излегоа на улиците на Тирана трет ден по ред во средата, некои од нив мавтајќи со надувувачки фламинга во знак на знак на страв од еколошка штета, во услови на зголемени повици за блокирање на проектот.
Протести се планирани и на југот од земјата, каде што неодамна започнаа темелните работи на комплексот вреден 1,6 милијарди долари во област која долго време се сметаше за една од еколошки најчувствителните во Медитеранот.
„Од почеток до крај имаше целосен недостаток на транспарентност“, рече Александар Трајче, извршен директор на водечката група за зачувување во земјата, Заштита и зачувување на природната средина во Албанија (ППНЕА). „Не видовме никакви јавни консултации или јавна документација во врска со дозволите, па затоа сега она што го велиме е дека ако ги отстранат булдожерите, ја отстранат оградата и ги вратат живеалиштата во она што беа, тогаш можеме да почнеме да разговараме“.
Премиерот Еди Рама, кој го бранеше развојот како пресвртница во траекторијата на малата балканска земја од сталинистичка држава до луксузна дестинација за одмор, во вторникот предложи да се сретне со демонстрантите во обид да го прекине застојот. Но, социјалистичкиот лидер, исто така, остана на своите ставови, велејќи: „Апсолутно нема шанси инвестицијата да запре додека сум јас тука“.
Како најстарата група за животна средина во Албанија, ППНЕА го вклучи алармот кога се појавија предупредувања дека регион со уникатен биодиверзитет и културно наследство е во опасност да биде уништен.
Порано оваа година, Иванка Трамп беше во ненадејна посета на земјата со тим архитекти, обиколувајќи го местото наменето за развој од инвестициската фирма на нејзиниот сопруг, „Афинити партнерс“.
Одморалиштето е наменето да опфати област што не само што го вклучува ненаселениот изданок на Сазан, единствениот остров во Албанија, туку и мочуриштата и крајбрежните живеалишта во морскиот национален парк што го опкружува. Водите се меѓу последните засолништа за медитеранската фока-каурк, а областа е засолниште и за повеќе од 200 видови птици – многу од нив се загрозени – вклучувајќи фламинга и далматински пеликани, според BirdLife International.
Делови од заштитен крајбрежен пејзаж, северно од селото Звернец, помеѓу лагуната Нарта и морето, се исто така наменети за развој.
„Никогаш не сме виделе нешто вакво во заштитените региони на Албанија“, рече Трајче. „Не е само без преседан, има целосен колапс на владеењето на правото без никакво внимание кон општеството, без еколошки аспект, без дозволи за договори, само булдожери кои влегуваат“.
Алармот, рече тој, се претвори во јавен бес кога работниците почнаа да градат ограда од бетон со бодликава жица околу локацијата во близина на Звернец, инсталираа приватна фирма за обезбедување за да го заштитат, а тешката механизација почна да ги уништува древните дини и медитеранските борови шуми за да го расчистат просторот за пристапни патишта.
„Тогаш мештаните навистина се налутија“, рече тој. „Луѓето со земјиште таму или кои работат на земјиште таму, одеднаш не можеа да го решат проблемот… Сега тоа е повеќе од еколошко прашање. Тоа е прашање на граѓаните. Многу е поголемо“.
Оваа недела, специјалното антикорупциско обвинителство на Албанија, СПАК, објави дека започнало истрага за контроверзните законски измени усвоени во 2024 година во врска со заштитените подрачја.
Инвеститорите велат дека ќе напредуваат одговорно. „Нашиот фокус останува на одговорно управување, подобрување на животната средина, создавање работни места и создавање долгорочна вредност за локалните заедници. Ги почитуваме тековните јавни и институционални процеси“, рече Ашер Абешера, претседател на „Сазан риел естејт дивелопмент“, која ги развива плановите во партнерство со фирмата на Кушнер.
Рама, кој минатата година освои четврти мандат со ветување дека ќе ја внесе Албанија во ЕУ до 2030 година и е желен да привлече инвестиции во земја која останува меѓу најсиромашните во Европа, исто така негира дека развојот ќе го загрози нејзиното девствено крајбрежје.
На 1 јуни тој му рече на албанскиот парламент дека преговорите сѐ уште се во тек, а конечниот предлог сè уште не е усвоен. А во изјавата од среда, тој рече дека е „многу важно да останеме гостопримливи, да останеме фер и под никакви околности да не добиеме стигма дека сме земја каде што инвеститорите се пречекуваат со непријателство“.
Во интервју за „Гардијан“ пред проектот првично да биде одобрен, Рама откри дека интересот на Кушнер за Албанија датира од пред години „кога Трамп не беше блиску до тоа да стане претседател на САД и изгледаше поблиску до затворање отколку до Белата куќа“.
„Тоа не беше поврзано со Трамп, туку со Џаред како американски инвеститор со одличен проект“, рече тој.
Затворена речиси 50 години под железното владеење на режимот што го забрануваше патувањето, Албанија станува сè попопуларна меѓу посетителите привлечени од нејзината природна убавина и прифатливост.
За поддржувачите, напорите на Рама да привлече инвеститори од висока класа се сметаат за неопходни ако дестинацијата сака да ги избегне стапиците на прекумерниот туризам. Но, за противниците, контроверзноста, исто така, доведе до растечко незадоволство од владата. „Гневот не е толку насочен кон Кушнер или Иванка Трамп, туку кон владата и начинот на кој таа се справи со ова“, рече Трајче. (Гардијан)