Nga Destan Jonuzi
Samiti i NATO-s në Ankara nuk do ta ndryshojë botën brenda dy ditësh, por mund të ndryshojë mënyrën se si do të organizohet siguria e Evropës gjatë dekadës së ardhshme. Pikërisht këtu qëndron rëndësia e tij. Në Ankara nuk po diskutohet vetëm për Ukrainën, Lindjen e Mesme apo rritjen e shpenzimeve ushtarake. Në tavolinën e liderëve po merr formë një realitet i ri gjeopolitik, ku aleanca më e fuqishme ushtarake në botë po përcakton prioritetet strategjike në një kohë kur lufta është rikthyer në kontinentin evropian, ndërsa rendi ndërkombëtar po kalon transformimin më të madh që nga fundi i Luftës së Ftohtë.
Në këtë debat, Ballkani Perëndimor nuk është më një temë dytësore. Përkundrazi, rajoni po rikthehet gradualisht në hartën strategjike të NATO-s. Pozicioni gjeografik, korridoret energjetike, siguria e Adriatikut dhe Detit të Zi, ndikimi i aktorëve të tretë dhe brishtësia politike e rajonit e bëjnë Ballkanin një hallkë të rëndësishme të sigurisë euroatlantike. Prandaj, çdo vendim që merret në Ankara do të ketë jehonë edhe në Shkup, Tiranë e Prishtinë.
Kjo është arsyeja pse samiti duhet parë përtej deklaratave politike. Në fakt, ai po shënon kalimin e NATO-s nga një aleancë që për dekada u përqendrua kryesisht në menaxhimin e krizave, në një organizatë që po përgatitet për një epokë rivaliteti afatgjatë mes fuqive të mëdha. Kjo nënkupton më shumë investime në mbrojtje, më shumë teknologji, më shumë industri ushtarake dhe një rol shumë më aktiv të aleatëve rajonal.
Pikërisht këtu fillon sfida e Ballkanit Perëndimor.
Lufta në Ukrainë ka ndryshuar rrënjësisht mënyrën se si NATO e percepton sigurinë. Për më shumë se tri dekada, Aleanca ndërtoi strategjinë e saj mbi bindjen se Evropa kishte hyrë në një epokë stabiliteti afatgjatë. Sot kjo bindje nuk ekziston më. Kërcënimet nuk vijnë vetëm nga tanket apo raketat. Ato vijnë përmes sulmeve kibernetike, dezinformimit, ndërhyrjeve në proceset demokratike, presioneve ekonomike dhe instrumentalizimit të energjisë. Në këtë mjedis të ri, siguria nuk është më vetëm një koncept ushtarak, ajo është bërë një koncept gjithëpërfshirës që përfshin ekonominë, teknologjinë, infrastrukturën kritike dhe rezistencën institucionale.
Në këtë transformim, Turqia po përpiqet të pozicionohet si një nga shtetet kyçe të Aleancës. Ankaraja nuk dëshiron më të shihet vetëm si mburoja juglindore e NATO-s. Ambicia e saj është shumë më e madhe, të jetë një nga aktorët që ndikon në vendimmarrjen strategjike të Aleancës. Ushtria e dytë më e madhe e NATO-s, industria e mbrojtjes që po rritet me ritme të shpejta dhe pozicioni gjeografik që lidh Evropën me Lindjen e Mesme, Kaukazin dhe Detin e Zi i japin Turqisë një peshë që pak vende e kanë sot.
Kjo është arsyeja pse samiti i Ankarasë duhet parë edhe si një demonstrim i rolit të ri që Turqia synon të luajë në arkitekturën euroatlantike. Nuk është rastësi që në qendër të diskutimeve nuk janë vetëm çështjet ushtarake, por edhe industria e mbrojtjes, inovacioni teknologjik dhe kapacitetet prodhuese. Luftërat moderne nuk fitohen vetëm në fushëbetejë, ato fitohen edhe në laboratorë, në qendrat e kërkimit, në fabrikat e teknologjisë dhe në zinxhirët globalë të furnizimit.
Pikërisht këtu Ballkani Perëndimor duhet të fillojë të mendojë ndryshe.
Për shumë vite, rajoni ynë e ka konsideruar sigurinë si një garanci që vjen nga jashtë. Anëtarësimi në NATO ose perspektiva evropiane janë parë si fundi i procesit. Në fakt, ato janë vetëm fillimi. Aleanca nuk pret më vetëm konsumatorë sigurie, ajo kërkon partnerë që kontribuojnë me kapacitete reale, me institucione të forta, me investime në mbrojtje dhe me aftësi për t’u përballur me kërcënimet e reja.
Për Maqedoninë e Veriut, ky është ndoshta testi më i rëndësishëm që nga anëtarësimi në NATO. Pesë vjet pas hyrjes në Aleancë, vendi duhet të tregojë se mund të ofrojë më shumë sesa një pozicion gjeografik. Modernizimi i ushtrisë, rritja e investimeve në mbrojtje, mbrojtja kibernetike, lufta kundër dezinformimit dhe ndërtimi i institucioneve rezistente janë sfidat që do të përcaktojnë rolin e Shkupit në vitet që vijnë.
Edhe Shqipëria ndodhet përballë një momenti të rëndësishëm strategjik. Pozita e saj në Adriatik, bashkëpunimi i ngushtë me Shtetet e Bashkuara dhe investimet në infrastrukturën ushtarake e kanë bërë një faktor gjithnjë e më të rëndësishëm të NATO-s. Por sfida e Tiranës nuk është vetëm të jetë një aleate e besueshme. Sfida është të shndërrohet në një qendër rajonale të sigurisë, të zhvillojë industri mbështetëse të mbrojtjes dhe të investojë në teknologjitë që do të dominojnë dekadën e ardhshme.
Për Kosovën, samiti ka një rëndësi të veçantë politike dhe strategjike. Edhe pse nuk është anëtare e NATO-s, stabiliteti i saj është i lidhur drejtpërdrejt me praninë e KFOR-it dhe me angazhimin e Aleancës në rajon. Çdo ndryshim në konceptin strategjik të NATO-s, çdo rritje e vëmendjes ndaj Ballkanit ose çdo dobësim i saj do të ketë pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë e Kosovës. Për këtë arsye, Prishtina duhet të vazhdojë të investojë në transformimin e institucioneve të saj të sigurisë dhe në forcimin e partneritetit me aleatët euroatlantikë.
Megjithatë, sfida më e madhe e Ballkanit Perëndimor nuk është ushtarake. Ajo është politike. Rajoni vazhdon të humbasë kohë në kriza të pafundme institucionale, në përplasje etnike, në retorikë nacionaliste dhe në reforma që zvarriten me vite. Ndërkohë, bota po hyn në një epokë ku konkurrenca zhvillohet përmes teknologjisë, inovacionit, inteligjencës artificiale dhe ekonomisë së mbrojtjes. Ky kontrast është shqetësues. Ndërsa të tjerët po ndërtojnë të ardhmen, Ballkani ende debaton për problemet e së kaluarës.
Në këtë aspekt, samiti i Ankarasë është edhe një paralajmërim.
Ai tregon se gjeopolitika është rikthyer fuqishëm. Epoka kur ekonomia dominonte politikën ndërkombëtare ka marrë fund. Sot, siguria po dikton ekonominë, diplomacinë dhe marrëdhëniet mes shteteve. Kush nuk arrin të përshtatet me këtë realitet, rrezikon të mbetet në periferi të zhvillimeve globale.
Ballkani Perëndimor nuk mund ta përballojë një luks të tillë.
Nëse rajoni dëshiron të jetë pjesë e Evropës së së nesërmes, duhet të dalë nga logjika e menaxhimit të krizave dhe të hyjë në logjikën e prodhimit të zgjidhjeve. Nuk mjafton të kërkosh mbështetje nga NATO dhe Bashkimi Evropian. Duhet të krijosh kapacitete që të bëjnë partner të domosdoshëm.
Ky është mesazhi më i rëndësishëm që vjen nga Ankara. Samiti i NATO-s në Ankara është një mundësi për Ballkanin Perëndimor që të reflektojë mbi vendin e tij në arkitekturën e re të sigurisë evropiane.(PressOnline.al)
