Новите генерации растат со таблет во рацете и сè потешко ги наоѓаат своите зборови. Зад навидум безопасното стоење пред екранот лежи проблем што експертите веќе го нарекуваат системски – доцнење во развојот на јазикот и нарушена комуникација.
Во последниве години, логопедските ординации во Бугарија станаа едно од најпосетуваните места од страна на родителите на мали деца. Ако пред три децении професијата логопед беше прилично ретка, денес таа е неопходен дел од развојот на сè повеќе деца од рана возраст. Што стои зад оваа промена и каква е улогата на модерната средина во развојот на јазикот, одговара логопедката во Бугарија Евгенија Георгиева.
Дигиталниот свет и недостатокот на време – новата средина на детството
„Причините се сложени“, рече Евгенија Георгиева. „Од една страна, промени во социо-економската средина и образованието. Од друга страна, пенетрацијата на дигиталниот свет во семејството. И на крај, но не и најмалку важно, родителите сè почесто немаат време активно да комуницираат со своите деца“, забележа таа.
Според неа, токму овој недостаток на секојдневна комуникација – читање бајки, игри, разговори – доведува до доцнење во развојот на усниот говор и артикулацијата.
„Не би рекла дека вината е исклучиво кај родителите, но ова е значаен фактор“, додаде таа.
Проблемите започнуваат уште од рана возраст. Најчестите причини за посета на логопед зависат од возраста на детето. Во предучилишниот период, фокусот паѓа на правилниот изговор и развојот на фонолошките вештини.
„Ова е начинот на кој детето го перцепира говорот, како ги слуша звуците, како ги аранжира и како ги репродуцира“, објасни Георгиева. Покрај тоа, основните когнитивни способности исто така играат клучна улога. „Внимание, меморија, размислување – ова се темелите врз кои се темели правилниот јазичен развој“, нагласи логопедот.
Децата зборуваат подоцна
Сè почесто, специјалистите известуваат дека децата почнуваат да зборуваат подоцна. Според неа, причината повторно лежи во околината.
„Детето треба да слуша правилен говор – во цели реченици. Не треба да се користи бебешки говор“, категорична е таа. Прекумерното време поминато пред екрани, особено со содржина на странски јазик, е исто така сериозен проблем.
„Имав случаи во кои родителот вели: „Моето дете зборуваше на англиски“. Ова не е вистина. Тоа едноставно повторува зборови што ги слуша на екранот. Бугарскиот јазик останува во позадина“, предупреди специјалистот.
Може ли екраните да се наречат новата „пандемија“? „За жал – да“, одговори Георгиева.Таа објасни дека кога детето поминува долго време пред телефон, таблет или телевизор, тоа директно влијае на неговите социјални и комуникациски вештини.
„Усниот говор не се развива, нема доволно вистинска комуникација. А кога детето ќе влезе во училиште, ова води до тешкотии во читањето, пишувањето и учењето воопшто.“
Борба против зависноста
Иако проблемот не е широко распространет, тој е доволно сериозен. Родителите често ги прифаќаат советите на специјалистите, но нивното спроведување се покажува како предизвик.
„Тоа е како зависност“, рече Георгиева. „Процесот на „детоксикација“ од екраните е долг. Бара трпение и доследност, но е исклучително важен за детето“, нагласи логопедот.
Во однос на децата во аутистичниот спектар, Евгенија Георгиева забележа дека се забележува подобра дијагноза, а не нагло зголемување.
„Претходно, овие деца не беа добро препознаени и честопати спаѓаа во други категории“, објасни таа. „Сега има поголема јасност и повеќе специјалисти работат заедно.“
Дијагнозата ја поставува тим – детски психијатар, клинички психолог и педијатар, а логопедот има клучна улога во терапијата. „Колку порано започне интервенцијата – околу 3-годишна возраст – толку подобри се резултатите“, вели Георгиева. За децата во аутистичниот спектар, главниот предизвик не е само говорот.
„Проблемот не е толку што не можат да зборуваат или читаат, туку што нивната комуникација е тешка – социјално, во комуникацијата со врсници и возрасни, во повратните информации“, рече таа, објаснувајќи: „Затоа работата е сложена и бара соработка помеѓу различни специјалисти.“