Иако се далеку од настаните на Блискиот Исток, туристичките сектори на балканските земји не се имуни на актуелната криза. Од откажани аранжмани до намален интерес за патување, некои веќе ги чувствуваат последиците, додека други се надеваат дека ќе привлечат туристи кои претходно планирале да патуваат на други дестинации.
Секоја криза најпрво го погодува туризмот, а најновата не е исклучок, изјави Влатко Сулев, генерален менаџер на Balkan Prime Tours, потпретседател на Spiti World Network — деловна мрежа на тур-оператори специјализирани за дојдовен туризам и претседател на Националната асоцијација за дојдовен туризам на Северна Македонија.
„Иако Западен Балкан и Северна Македонија не се директно во зоната на конфликтот, ефектите ги чувствуваме многу брзо преку нарушувањата во авионскиот сообраќај, психолошкото влијание врз патниците и зголемените трошоци. Туризмот е индустрија што зависи од доверба и чувство на сигурност, и штом тие ќе се нарушат, побарувачката веднаш опаѓа. Дополнително, Блискиот Исток е исклучително важен транзитен регион за глобалниот авио-сообраќај, па секое нарушување таму директно се прелева во Европа, а со тоа и на Балканот“, смета Сулев.
На терен, според Сулев, првиот ефект од кризата е замрзнување на побарувачката, а вториот е дека луѓето кои веќе резервирале патувања почнуваат да ги одложуваат или откажуваат поради страв и неизвесност, чекајќи „подобри времиња“.
„Во нашиот случај, како компанија што значително инвестираше во азиските пазари за продолжување на сезоната, штетата е уште поизразена. Околу една петтина од азиските туристи користат авиокомпании од Заливот, а некои од нашите партнери имаа договори со Qatar Airways, па откажувањата до крајот на мај се погубни. Во исто време, нарушувањата во регионот веќе предизвикаа масовни откажувања на летови, проблеми на главните аеродромски јазли и нагло зголемување на цените на авио-горивото, што го прави патувањето поскапо и одлуките потешки. Ова директно влијае врз туристичките текови, особено на пазарите зависни од долги летови и однапред планирани групни патувања“, додаде Сулев.
Ана Јанчева, менаџерка во хотелот „Дрим“ на брегот на Охридското Езеро, вели дека ова довело до намален интерес и зголемена зависност од речиси еден пазар, Турција.
„Ова не е случај само за еден хотел, туку општа состојба кај речиси сите хотели. Со избувнувањето на војната на Блискиот Исток, намалениот интерес се претвори во откажувања или, во некои случаи, во намалена подготвеност за патување, што е донекаде разбирливо бидејќи туризмот е луксуз во несигурни времиња. Откажувањата не доаѓаат од земјите директно погодени од војната, бидејќи Северна Македонија и регионот обично немаат многу гости од Блискиот Исток, туку од повеќе различни пазари“, изјави Јанчева.
Во обид да привлечат повеќе туристи, според Јанчева, голем дел од секторот почнал да ги намалува цените поради намалената побарувачка.
„Со тоа најмногу си штетиме самите. Се создава клима каде прашањето е кој ќе понуди најниска цена. Со таков тренд нема раст, развој ниту инвестиции. За жал, и покрај значајните инвестиции и реновирања, се бориме да ги задржиме постојните цени, а секое зголемување иако пожелно, ќе бара внимателно разгледување. Во пазарна економија цените се водени од понудата и побарувачката, па ќе мора да почекаме економските и политичките фактори да се стабилизираат пред да зборуваме за раст“, додаде таа.
Сулев смета дека особено во услови на криза туристичкиот сектор во земјава треба да биде проактивен, да ја дигитализира понудата, да биде повидлив и поконкурентен. Токму во таа насока ги охрабрува сместувачките капацитети да користат онлајн платформи како quendoo.mk кои овозможуваат видливост ан нивните понуди, раст на резервациите, раст на приходите и подобра контрола врз цените. Тоа севкупно ќе им донесе повеќе клиенти и огромни бенефиции.
Страв и неизвесност во Албанија
Повеќе од 12,4 милиони туристи ја посетиле Албанија во 2025 година, што е зголемување од 6,6% во споредба со претходната година. Случувањата на Блискиот Исток создаваат двоен ефект врз глобалниот туризам, а Албанија не е исклучок, изјави Зак Топузи, претседател на Албанската туристичка асоцијација.
„Од една страна, регионот на Блискиот Исток имаше околу 100 милиони туристи годишно во 2025 година, а според експертите, конфликтот може да го намали овој број за 23 до 38 милиони туристи. Значителен дел од овие патници се очекува да се пренасочат кон алтернативни безбедни дестинации, главно во Медитеранот, како Грција, Италија, Шпанија и Албанија. Албанија веќе се смета за безбеден пазар, што може да помогне да привлече дел од овој туристички сегмент“, рече Топузи.
Во овој контекст, тој истакна дека Албанија има реална можност краткорочно да профитира со привлекување дел од пренасочената побарувачка.
„Сепак, оваа можност бара брза и координирана реакција, особено во зголемување на авионската поврзаност и директните линии со меѓународните пазари, забрзување на оперативното пуштање на аеродромот во Влора — кој се очекува да започне со летови во јуни 2026 година — и подобрување на стандардите за услуги и туристичката понуда“, додаде Топузи.
Според него, ако конфликтот продолжи, краткорочните позитивни ефекти може да се намалат, бидејќи геополитичката неизвесност обично ја намалува довербата кај потрошувачите, ги зголемува трошоците за патување и ја намалува глобалната побарувачка за туризам.
„Во такво сценарио, штетата би се проширила низ целата меѓународна туристичка индустрија, вклучително и Албанија. Сметам дека сигналите за можен договор се оптимистички. Заклучно, Албанија се соочува и со можност и со ризик. Исходот ќе зависи од брзината на реакција и способноста да се позиционира како безбедна, достапна и конкурентна медитеранска дестинација“, заклучи тој.
Тој исто така посочи дека постои притисок за зголемување на цените, иако не на сите пазари.
„Во некои случаи, авиокомпаниите ги зголемија цените за 30–40% и го намалија капацитетот. Турскиот пазар веќе ги зголеми цените на пакет-аранжманите за околу 20 евра поради повисоките трошоци за гориво, но тоа сè уште не е пресуден фактор. За Албанија, ова значи дека краткорочно цените може да останат конкурентни за да привлечат нова побарувачка. Ако кризата продолжи, зголемените транспортни и снабдувачки трошоци постепено ќе се одразат во туристичките пакети“, додаде Топузи.
Иако засега нема силен непосреден притисок за значително зголемување на цените, трендот е во нагорна линија и треба внимателно да се следи, според претставници од туристичкиот сектор во Албанија.
Краткорочно влијание во Црна Гора
Сања Пепиќ, сопственичка на агенцијата Caeli Travel во Црна Гора, вели дека актуелната состојба на Блискиот Исток има краткорочно влијание врз туристичките текови, особено во однос на израелскиот и поширокиот блискоисточен пазар.
„Во март и април забележавме бран на откажувања, главно предизвикани од нарушувања во авионскиот сообраќај и регионалната неизвесност. Низ Западен Балкан се појавува сличен образец — краткорочни нарушувања комбинирани со зголемен интерес за безбедни и стабилни дестинации“, изјави Пепиќ.
Таа додаде дека овој ефект е привремен и ограничен на краток временски период.
„Од перспектива на нашата агенција, не гледаме откажувања за мај, што е силен показател дека довербата веќе се враќа и пазарот се стабилизира побрзо од очекуваното. Официјалните податоци го потврдуваат овој тренд, со над 41.000 туристички пристигнувања и 85.000 ноќевања во февруари 2026 година, што укажува на стабилна побарувачка и покрај глобалните неизвесности. Израелските посетители учествуваат со околу 4,3% од вкупниот туристички промет во Црна Гора, што значи дека влијанието е забележливо, но не е пресудно за целокупниот резултат“, додаде Пепиќ.
Постојат и очекувања дека Црна Гора може да профитира од промените во глобалната туристичка побарувачка.
„Во време на геополитичка неизвесност, патниците активно бараат безбедни, стабилни и достапни дестинации, а Црна Гора сè повеќе се препознава како таква. Веќе има зголемен интерес и нови резервации од други пазари кои го компензираат привремениот пад. Иако секторот останува претпазлив, тековните индикатори се охрабрувачки. Ако ситуацијата продолжи да се стабилизира, Црна Гора е добро позиционирана не само да одржи силна туристичка сезона, туку и потенцијално да ги надмине очекувањата“, рече Пепиќ.
Дополнително, Црна Гора влегува во сезоната 2026 со значително подобрена авионска поврзаност. Веќе се воведени најмалку 14 нови линии, а се очекуваат повеќе од 20, што дополнително ќе ја подобри достапноста и ќе го поддржи растот на пристигнувањата.
Сепак, никој не може точно да предвиди како ќе изгледа врвот на туристичката сезона.
„Во овој момент е тешко да се даде целосно сигурна прогноза. Ако ситуацијата се стабилизира, има простор за подобрување, особено ако европскиот пазар стане поактивен. Но мора да бидеме реални: во туризмот довербата се враќа побавно отколку што се губи. Дури и во случај на примирје, авио-индустријата предупредува дека ќе бидат потребни месеци за целосна нормализација, а чувството на сигурност кај патниците не се враќа преку ноќ“, изјави Влатко Сулев.
Дополнителен проблем, според него, е инфлацијата и постојаниот раст на цените, кои веќе вршат сериозен притисок врз туристичкиот сектор.
„Затоа очекувам предизвикувачка сезона, со многу ад-хок и последни резервации, но останувам позитивен и се надевам дека со брзи реакции, флексибилност и добра организација, голем дел од сезоната сепак може да се спаси. Глобално, UN Tourism сè уште очекува умерен раст во 2026 година наместо драматичен пад, што значи дека има простор за закрепнување — но тоа нема да се случи автоматски“, додаде Сулев.
Претставниците на индустријата остануваат претпазливи за тоа како ќе се развива ситуацијата. Ако авио-сообраќајот не се стабилизира, балканските туристички дестинации ќе се потпрат главно на посетители од соседните земји, кои патуваат по копно.
„Охрид и Балканот како туристичка дестинација ќе бидат поатрактивни за регионалните патници, бидејќи е многу полесно да се патува 200, 300 или 500 километри по копно отколку да се чекаат денови за одложени летови. Затоа верувам дека регионот ќе биде поатрактивен оваа туристичка сезона“, изјави туристичкиот водич Љупчо Јузмески.
Текстот е објавен на https://www.intellinews.com/middle-east-war-shakes-tourism-in-the-western-balkans-439825/?source=albania