Прага – Чешкиот премиер Андреј Бабиш и претседателот Петр Павел се во конфликт околу тоа кој ќе ја претставува Прага на годишниот самит на НАТО во Турција во јули. Иако Павел присуствувал на сите годишни самити на алијансата откако ја презеде функцијата во 2023 година, Бабиш, кој се врати на власт во 2025 година, е против ова и инсистира дека претседателот не може да биде дел од официјалната владина делегација, пишува Политико.
„Па, како би изгледало ако сите се појавиме таму во исто време?“, праша Бабиш, тврдејќи дека таквото сценарио нема смисла и би било спротивно на чешките безбедносни протоколи. Чешкиот устав, во член 63, му дава на претседателот овластување да „ја претставува државата во надворешните работи“, но претседателските одлуки донесени според таа одредба бараат одобрение од владата. Тоа остава нејасно дали Павел може да се придружи на официјалната делегација без поддршката на Бабиш.
Откако Бабиш се врати на власт минатата година, неговиот однос со Павел е обележан со соперништво кое произлегува од длабоки политички и лични разлики. Павел, прозападен поранешен генерал на НАТО, постојано се судираше со популистичкиот премиер по низа прашања, од надворешна политика до демократски норми и долгогодишните контроверзии на Бабиш околу конфликтот на интереси.
Павел: Би било штета да не присуствува
Дуото се соочи и на претседателските избори во 2023 година, на кои Павел победи убедливо со речиси милион гласови во земјата со 10,9 милиони жители. Павел, кој ја претставуваше Чешка Република на Генералното собрание на ОН и неодамна, на 13 мај, на самитот на Г9 во Букурешт, дури и понуди самиот да ги покрие трошоците за неговото учество на самитот на НАТО.
Тој, исто така, размислува за покренување судска постапка против Бабиш за блокирање на неговото заминување. Тој им изјави на чешките медиуми дека би било „срамно“ ако не присуствува и предложи да учествува на неформален состанок на шефовите на држави додека Бабиш го извршува официјалниот дел од својата работа.
„Доколку владата донесе одлука во јуни што ефикасно би го исклучила од неговите уставни должности, тој би морал да разгледа други инструменти“, изјави портпаролот на Павел за Политико, алудирајќи на можна тужба за надлежност пред Уставниот суд.
Бабиш: Логично е министерот за надворешни работи и јас да одиме на самитот
„Владата на Чешка ќе разговара за составот на делегацијата за самитот на НАТО во Анкара во јуни“, рече портпаролот на Бабиш. „Дотогаш, ова прашање нема да се разгледува“, додаде тој. Уште во март, Бабиш изјави дека сака лично да присуствува на самитот за да ги оправда потезите на неговата влада во врска со распределбата на средствата за одбрана на американскиот претседател Трамп.
Неговата влада е на добар пат да ги намали основните трошоци за одбрана на околу 1,8 проценти од БДП оваа година, што е далеку под целта од 2 проценти на НАТО. „Логично е министерот за надворешни работи Петр Мацинка и јас да одиме на самитот за да му го објасниме ова на претседателот Трамп, а не на претседателот Павел, кој нè критикува во странство за ова“, рече Бабиш во тоа време.
Сепак, министерот за одбрана Јаромир Зуна претходно овој месец изјави дека Прага планира да додаде 20 милијарди круни (822 милиони евра) во буџетот за одбрана пред самитот за да ги исполни целите на Алијансата. Ова зголемување во голема мера би ги поништило намалувањата што ги спроведе владата на Бабиш во март.
„Бабиш сака да оди во Анкара за да му плукне во лице на претседателот Павел“
Поранешниот министер за надворешни работи Јан Липавски верува дека позадината на конфликтот е од лична природа. „Бабиш сака да оди во Анкара за да му плукне во лице на претседателот Павел и да му покаже дека не е способен да си ја врши работата и дека е слаб претседател. Тоа е вистинската причина“, рече Липавски.
Тензиите беа очигледни и кога Бабиш и Павел се сретнаа претходно овој месец за да разговараат за ова прашање. Премиерот доцнеше 15 минути, што Павел го нарече грубо, на што Бабиш одговори дека „тој не е негов подреден“.
Министерот за надворешни работи Мацинка го поддржа Бабиш, негирајќи дека ситуацијата е под влијание на отфрлањето на Павел на неговиот контроверзен предлог за министер за животна средина, Филип Турек. „Не е одмазда. Станува збор за некој во нашата земја, Павел, кој има доминантно влијание врз политиката, врз извршната власт, што кабинетот на претседателот го нема“, рече Мацинка.
Според анкета, 57 проценти од Чесите сакаат Бабиш да ја претставува нивната земја на самитот
Од своја страна, НАТО не сака да се меша. „Одлуката за тоа кој ќе ја предводи делегацијата што ја претставува земјата-членка на самитот на НАТО зависи од секоја земја-членка поединечно“, рече функционер на НАТО. Оана Лунгеску, поранешна портпаролка на НАТО, се присети на учеството на Павел на претходните самити.
Таа посочи дека „би било многу невообичаено да се промени тоа“. Според неодамнешната анкета на агенцијата NMS, 57 проценти од Чесите сакаат Бабиш да ја претставува нивната земја на самитот, додека 47 проценти сакаат Павел да учествува.