Природниот гас го трансформираше Катар, пустински полуостров во Персискиот Залив, од заостаната земја ловец на бисери во една од најбогатите нации во светот. Но, иранските напади и блокадата на бродарството сега го парализираа клучниот извоз на гас и ги закочија економските планови што требаше да поттикнат понатамошен раст, објавува „Њујорк тајмс“.
Катар помина три децении градејќи синџири на снабдување, испорачувајќи десетици милијарди долари течен природен гас (ЛНГ) годишно преку Ормускиот теснец до пристаништата во Азија и Европа. Парите од гасот и поврзаниот извоз, кои сочинуваат повеќе од 60 проценти од владините приходи, го трансформираа полуостровот во блескава метропола.
Неасфалтираните пустински патишта се заменети со монолитни корпоративни облакодери, во чие основа системите за наводнување ги одржуваат тревниците и цвеќињата зелени. Богатството од гас, исто така, финансираше метро систем што го поврзува главниот град Доха со Лусаил, северен град со трговски центар во париски стил и тематски парк со вештачки снег.
Парите, исто така, беа наменети за најскапото Светско првенство во историјата и беа создаден суверен фонд за богатство од 600 милијарди долари со удели во лондонскиот аеродром Хитроу и зградата „Емпаер стејт билдинг“ во Њујорк.
Затворање на вратата кон светот
И потоа, во февруари, вратите на Катар кон светот се затворија. Затворањето на Ормускиот теснец значи дека практично никаков гас не пловел од катарскиот брег повеќе од два месеци. Земјата е исто така отсечена од морските патишта преку кои увезува сè, од возила до земјоделски производи. Стравот од регионална нестабилност му наштети на туризмот и ја поткопа довербата на деловниот свет.
Рас Лафан, индустрискиот центар на Катар за производство на гас, е затворен, а патиштата се блокирани. Во огромното пристаниште Хамад, јужно од Доха, крановите за товарење се парализирани. Низ целиот главен град, хотелите и бутиците се забележително тивки, а прогнозите за раст на Катар се намалени поради прекинот на трговијата со течен природен гас.
За Катар, снабдувањето со гас е „апсолутно критично“, рече Ахмед Хелал, управен директор во стратешката консултантска компанија Азија Груп, во неодамнешно интервју во Доха. „Ништо што го гледате овде не би било можно без енергетско богатство“, додаде тој. „Затоа Катар брзо влегува во многу предизвикувачка фискална ситуација“.
Подемот во енергетска суперсила
Економската трансформација на Катар започна во 1990-те. Земјата инвестираше многу во ладење на гас од Северното поле – најголемото поле на природен гас во светот, кое се наоѓа на североистокот на земјата – до минус 162 степени Целзиусови. Ова го претвори горивото во течност, дозволувајќи му на Катар да ги заобиколи регионалните цевководи и да испорачува гас до сите делови на светот. Тоа беше почеток на подемот на енергетска суперсила.
Почнувајќи со првата пратка од 60.000 тони во Јапонија во 1996 година, производствениот капацитет на Катар скокна на 77 милиони тони до 2010 година. Во поголемиот дел од следната деценија, Катар беше најбогатата земја во светот по глава на жител. Северно од Доха, на пустински простор, индустрискиот град Рас Лафан се протега на повеќе од 250 квадратни километри објекти за преработка и втечнување на гас.
Јужно од главниот град, километри индустриски постројки се наоѓаат по должината на брегот, произведувајќи амонијак и ѓубриво од гас донесен од Рас Лафан. Високи гасни ракети исфрлаат портокалови пламени кон небото, истакнувајќи се на пејзаж кој инаку е замаглен од песок и смог. Од 1990-те до 2010-те, економијата доживеа бум, со просечна годишна стапка на раст од околу 13 проценти. За да го поттикне тој раст, Катар се потпираше на прилив на странски работници, а денес околу 90 проценти од неговите 3,2 милиони луѓе се странци. Во обид да го одржи моментумот, Катар објави планови во 2019 година за проширување на капацитетот на Северното поле на 126 милиони тони течен природен гас годишно до 2027 година, во она што се смета за еден од најголемите енергетски проекти досега.
Последици од војната и економска штета
До крајот на февруари, голем дел од таа активност беше запрен. За разлика од своите соседи, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати, кои имаат цевководи што можат да го заобиколат Ормускиот теснец, Катар е географски заробен зад водниот пат. Во рок од 24 часа од иранската блокада, државниот енергетски гигант „Катѕар енерџи“ објави дека не може да ги исполни своите договори поради „виша сила“.
Две недели подоцна, ирански ракети и беспилотни летала го погодија катарскиот објект Рас Лафан, оштетувајќи ја клучната опрема и намалувајќи го производствениот капацитет на земјата за 17 проценти. Штетата значи дека дури и ако теснецот се отвори утре, ќе бидат потребни години за производството да се врати на нивоата пред војната.
Аналитичарите проценуваат дека „Катар енерџи“ веќе изгуби милијарди долари од почетокот на војната и дека секој ден кога теснецот е затворен, земјата губи стотици милиони долари повеќе во изгубена продажба и надоместоци за изнајмување бродови. Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) очекува економијата на Катар да се намали за 8,6 проценти оваа година, пред да се опорави во 2027 година. Пјер-Оливие Гуринчас, главен економист на ММФ, на неодамнешниот брифинг изјави дека за земји како Катар „секој ден кога теснецот е затворен дополнително ги влошува перспективите“.
Стратегијата за диверзификација е под закана
Војната откри и друг вид ранливост. Како дел од долгорочниот напор за диверзификација на својата економија и намалување на зависноста од фосилни горива, Катар се обиде да се позиционира како туристичка дестинација и центар за меѓународен бизнис и финансии. Во 2019 година, го укина условот странските компании да имаат локални партнери, а земјата започна со субвенционирање на луксузни хотелски престој за транзитни патници. Од Формула 1 до турнири во мечување, жителите велат дека пред војната, речиси и да не поминувал месец без голем меѓународен спортски настан.
Но, откако започна војната, бројот на меѓународни посетители нагло се намали поради предупредувањата за патување издадени од САД и други влади. Многу мултинационални компании, плашејќи се од регионална нестабилност, ги повлекоа своите вработени од земјата. Светскиот совет за патувања и туризам во март процени дека Блискиот Исток губи 600 милиони долари дневно од приходите од туризам.
Промената на расположението во Катар е опиплива. На Сук Вакиф, традиционална чаршија во градот, продавачите велат дека има значително помалку меѓународни патници за време на врвот на туристичката сезона. Во Лусаил, кореографираната фонтана во трговскиот центар Плас Вандом привлече само еден гледач во неодамнешното среда попладне, потпрен на камен ѕид, јадејќи сендвич.
За Катар, како и за многу од неговите соседи, стратегијата за диверзификација зависи од одржлив странски капитал, постојан прилив на работна сила и, пред сè, перцепција за стабилност, според неодамнешниот извештај на Фредерик Шнајдер, виш соработник во Советот за блискоисточни прашања.
Сликите што кружеа низ светот од аеродромот во Катар под тревога за воздушен напад и Рас Лафан под ракетен напад „се некомпатибилни со таквите перцепции на начин што ќе биде тешко да се поништи“, напиша Шнајдер. Во оваа смисла, заклучи тој, „војната истовремено ги оштети економските темели на Катар базирани на јаглеводороди и оние што требаше да дојдат по нив“.
Одговор на владата и расположението во земјата
Катарската влада се обидува да проектира стабилност и да го заштити своето население од директните ефекти од конфликтот. Бидејќи Катар увезува околу 90 проценти од својата храна, поморската блокада ја принуди земјата целосно да ги реорганизира своите синџири на снабдување. Свежите производи од Европа и житарките од Соединетите Американски Држави, кои некогаш пристигнуваа по море, сега се пренасочуваат кон скапи авионски товарни линии или се транспортираат со камиони низ Саудиска Арабија.
Таквото поместување нормално би предизвикало ненадејна инфлација, но цените на увезената стока – како авокадото што сега се носи со авион од Танзанија – се зголемија само за 5 до 10 проценти, велат вработените во супермаркетите. Ова е резултат на големите владини субвенции насочени кон одржување на стабилните трошоци за живот.
Жителите велат дека генерално се чувствуваат безбедно, но нападот врз Рас Лафан останува извор на постојана вознемиреност. Некои во Доха опишаа дека виделе огромен столб од оган на хоризонтот во ноќта на нападот, чии пламени биле толку силни што можеле да се видат од главниот град, а потоа се чувствувал остар мирис на чад.
Економистите предвидуваат дека дури и ако приходите исчезнат неколку години, огромните финансиски ресурси на Катар ќе му овозможат да продолжи да исплаќа плати и да одржува основни услуги. С&П, кој овој месец го потврди суверениот рејтинг на Катар, ги забележа неговите „значајни акумулирани фискални и надворешни средства“.
Во исто време, властите вршат притисок врз меѓународните компании да се вратат за да го спречат одливот на странски капитал и таленти. Загриженоста е дека ако на компаниите им се дозволи да пропаднат, во голема мера странската работна сила би можела брзо да исчезне, рече Хелал од Азија груп. (Њујорк тајмс)