БРИСЕЛ — ЕУ изготвува планови за награда на Србија за повлекување на контроверзните закони, со цел да ја поттикне земјата да престане да назадува кон демократијата.
Минатата недела, српскиот парламент го поддржа олабавувањето на контроверзните правила за кои меѓународните правни експерти предупредија дека ќе ја поткопаат независноста на судството и ќе ја ослабнат борбата против организираниот криминал. Европската комисија сега бара начини да го поттикне Белград да продолжи со реформите и да избегне непочитување на обврските кон блокот, изјавија за „Политико“ четворица функционери кои работеа на плановите. Тие добија анонимност за да зборуваат отворено за иницијативата.
Сепак, тие планови на ЕУ ќе бидат одложени откако српскиот претседател Александар Вучиќ објави за време на викендот дека планира да поднесе оставка и да распише парламентарни и претседателски избори, што го прави времето чувствително политичко прашање.
Претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен – заедно со францускиот претседател Емануел Макрон и германскиот канцелар Фридрих Мерц – се сретна со Вучиќ за време на самитот во Црна Гора претходно овој месец. Тие разговараа за можноста Белград да биде „награден“ ако направи пресврт во врска со законите што се некомпатибилни со членството во ЕУ, рекоа двајца од функционерите.
ЕУ и Венецијанската комисија – највисокото правно тело на Советот на Европа – предупредија дека законите ќе имаат застрашувачки ефект врз демократијата и институциите на земјата. Тие рекоа дека законите можеа да доведат до губење на позициите на обвинителите за организиран криминал, а задушување на истрагите за корупција. Овие закони беа намалени како резултат на гласањата во парламентот во Белград во четврток.
„Постои општо чувство дека не треба целосно да ја ‘изгубиме’ Србија“, рече еден од претставниците, додавајќи дека иако земјата од Западен Балкан нема да се приклучи на ЕУ наскоро, важно е да се задржи вклучена во процесот на пристапување и да се охрабри да спроведе реформи.
Комесарката за проширување Марта Кос разговараше со претседателката на парламентот на Србија, Ана Брнабиќ, во петокот по промената на правилата и тие разговараа за „следните чекори за Србија да продолжи напред по својот пат кон ЕУ“.
Сепак, во саботата, Вучиќ објави дека ќе поднесе оставка и дека земјата ќе се упати кон гласачките кутии. „Ова се моите последни денови и недели како претседател на републиката. После тоа, ќе поднесам оставка“, им рече Вучиќ на поддржувачите на владејачката Српска напредна партија (СНС) на митинг во Белград, според извештаите на медиумите. Неговиот втор и последен мандат треба да истече пролетта 2027 година.
И покрај тоа што се соочи со долготрајни протести и јавно незадоволство поради обвинувања за корупција, се очекува Вучиќ да се кандидира за премиер.
„Од она што го слушаме, не е јасно кои ќе бидат… кандидатите за идните избори“, изјави портпаролката на Комисијата, Паула Пињо, за новинарите во понеделникот.
Србија официјално е земја-кандидат за ЕУ од 2012 година, но е предупредена дека може да изгуби повеќе од милијарда евра финансирање како резултат на демократското назадување и нејзините блиски односи со Русија.
ЕУ е најголемиот давател на финансиска поддршка за Србија и додели повеќе од 586 милиони евра во неповратни грантови од 2021 до 2024 година. Таа стави на располагање дури 1,5 милијарди евра повеќе условени од реформи. Според српската влада, земјата добила повеќе од 7 милијарди евра средства и инвестиции од ЕУ од 2000 година.
Сега, Србија врши притисок да го отвори третиот од шесте преговарачки „кластери“ во наредните недели.
„Србија штотуку усвои збир судски закони целосно усогласени со препораките на Венецијанската комисија“, рече Даниел Апостоловиќ, амбасадор на Србија во ЕУ и главен преговарач.
„Отворањето на третата група би било важно и за Србија и за ЕУ. Тоа би означило пресвртница во процесот на пристапување на Србија и конечно би ни овозможило да го прекинеме маѓепсаниот круг во кој сме заробени со години“.
Третата група, која ги опфаќа конкурентноста, економскиот раст, индустриската политика и усогласувањето со Царинската унија на ЕУ, се смета за „помалку чувствителна“ област која би можела да се унапреди и покрај големите разлики меѓу двете страни, рече еден од службениците. Комисијата препорача Србија да започне преговори за пристапување во последните пет години, но се соочи со противење од земјите-членки – кои треба да дадат едногласна согласност.
Сепак, дипломатите од два главни града, скептични кон напредокот на Србија, предупредија дека отворањето на нов група е малку веројатно. „Враќањето на почеток со отстранување на штетата што сте ја направиле е минимум; тоа не може да биде доволно за да се заслужи награда“, рече еден од нив. (Политико)