Shkruan: Petar Arsovski
Partia më e madhe opozitare maqedonase, LSDM, pas humbjes në zgjedhje po kërkon sërish identitetin e saj. A përbëjnë nismat e reja politike një kërcënim apo një katalizator për ndryshim?
Në pamje të parë, skena politike në Maqedoninë e Veriut po merr kontura që të kujtojnë Serbinë e dekadës së fundit. Në njërën anë qëndron një pushtet dominues me shumicë të qëndrueshme parlamentare dhe lidership të qartë politik, ndërsa në anën tjetër opozita, pas humbjes zgjedhore, ende po kërkon identitetin e saj të ri, energjinë e re dhe një narrativë të re politike. Kjo tablo lë të kuptohet se Maqedonia e Veriut po hyn gradualisht në një “model serb”: një parti e fuqishme në pushtet që ka gjasa të dominojë për vite me radhë dhe një opozitë e zhytur në intriga, përçarje të brendshme dhe beteja për lidership. Zhvillimet e fundit, përfshirë shfaqjen e një lëvizjeje të re politike që buron nga qarqe të afërta me LSDM-në, në pamje të parë vetëm e forcojnë këtë perceptim, duke krijuar përshtypjen se fragmentimi i opozitës vetëm sa e konsolidon këtë realitet njëpolar.
Por pikërisht këtu shtrohet një pyetje tjetër: a e fragmenton vërtet opozitën çdo iniciativë e re politike? Apo ndoshta ajo është shenja e parë se hapësira opozitare ka filluar të lëvizë sërish? Në vendin tonë ekziston pothuajse një refleks automatik që çdo lëvizje e re të perceptohet si një tjetër ndarje dhe, rrjedhimisht, si një goditje ndaj opozitës. Logjika duket e thjeshtë: nëse shfaqet një subjekt i ri politik, ai do të marrë një pjesë të votuesve të opozitës ekzistuese dhe do ta dobësojë atë edhe më shumë. Në interes të së vërtetës, kjo vlerësim nuk është pa bazë – në një sistem zgjedhor si ai i Maqedonisë së Veriut, një opozitë e copëzuar e ka gjithmonë më të vështirë të ndërtojë një alternativë bindëse ndaj pushtetit.
Megjithatë, politika rrallëherë është kaq e thjeshtë. Historia tregon se ndryshimet e mëdha politike shumë më shpesh nisin me shfaqjen e iniciativave të reja sesa me forcimin gradual të partive të vjetra. Një nga arsyet është se lëvizjet e reja sjellin konkurrencë aty ku për një kohë të gjatë ka mbizotëruar inercia politike, duke i detyruar partitë ekzistuese të rifreskojnë politikat e tyre, zgjidhjet kadrovike dhe mënyrën e komunikimit me publikun. Prandaj, ndonjëherë nuk është më e rëndësishme nëse një lëvizje e re do të fitojë shumë vota, por nëse do të arrijë të sjellë energji të re dhe ta gjallërojë skenën politike përreth saj.
Është e pamundur të vlerësohet seriozisht pesha e menjëhershme politike e iniciativave të reja që po shfaqen në skenën politike – për këtë do të nevojitet kohë, vlerësim i kapacitetit organizativ dhe, në fund, zgjedhjet. Por vetë fakti që ato po shfaqen tregon se në spektrin e majtë dhe liberal ende ekziston pakënaqësi ndaj gjendjes aktuale dhe nevoja për një ofertë të re politike. Kjo, në vetvete, është një tregues më i rëndësishëm sesa pyetja se sa për qind vota do të fitonte një lëvizje e re nëse zgjedhjet do të mbaheshin nesër. Në fakt, problemi më i madh i së majtës maqedonase sot nuk është se ka shumë ide – përkundrazi, problemi është mungesa e dinamizmit politik dhe e iniciativës prej një kohe të gjatë.
Krahasimi me Serbinë: i dobishëm, por me kufizime
Historikisht, pas humbjes zgjedhore në vitin 2024, hapësira opozitare hyri në një periudhë të pritshme introspeksioni, e shoqëruar me ndryshime kadrovike, përpjekje për ripozicionim dhe kërkim të një gjuhe të re për të rikthyer komunikimin me votuesit. Por vargu i humbjeve zgjedhore hapi dilema të reja: a bëhet fjalë vetëm për një krizë lidershipi, apo për një rivlerësim më të thellë të modelit mbi të cilin ishte ndërtuar deri atëherë i gjithë blloku opozitar?
Në këtë kuptim, krahasimi me Serbinë është i dobishëm, por vetëm deri në një pikë. Dominimi politik i pushtetit në Serbi nuk ishte rezultat vetëm i kapacitetit organizativ të partisë në pushtet – ai u ndihmua edhe nga paaftësia afatgjatë e opozitës për të krijuar një qendër të fortë politike rreth së cilës partitë dhe lëvizjet e ndryshme do të mund të bashkoheshin. Iniciativa të reja, përfshirë lëvizjen studentore, shfaqeshin vazhdimisht, por në fund nuk arritën ta ndryshonin logjikën e garës politike: në vend që të krijonin energji të re për të gjithë opozitën, ato mbetën të mbyllura në dogmat e tyre ideologjike dhe në mungesën e koherencës organizative.
Maqedonia e Veriut në udhëkryq
Maqedonia e Veriut sot ndodhet pikërisht në këtë udhëkryq. Teorikisht, është e mundur që iniciativat e reja të mbeten thjesht një projekt tjetër afatshkurtër politik që garon për të njëjtin numër të kufizuar votuesish opozitarë – siç ndodhi në Serbi. Por ekziston edhe një mundësi tjetër: që këto iniciativa të ushtrojnë presion mbi të gjithë spektrin opozitar për t’u ndryshuar, të përshpejtojnë përfshirjen e njerëzve të rinj, t’i detyrojnë partitë tradicionale të ofrojnë politika më të qarta dhe, në fund, të sjellin një gjuhë të re, tema të reja dhe energji të re politike në një hapësirë që, pas humbjes zgjedhore, dukshëm ka hyrë në stagnim.
Kjo vlen veçanërisht për spektrin e majtë politik, i cili për një kohë të gjatë funksionoi pothuajse ekskluzivisht rreth një partie dominuese – një strukturë që sot duket e rrënuar. Prandaj, në vend që të diskutohet pafund se kush do ta marrë lidershipin e opozitës, ndoshta është më e rëndësishme të shihet nëse iniciativat e ndryshme do të arrijnë të krijojnë një hapësirë më të gjerë intelektuale dhe politike, ku mund të artikulohet sërish një ofertë moderne politike. Edhe pak turbulencë në fillim të këtij procesi është e shëndetshme – për sa kohë që nuk shndërrohet në një luftë të përgjithshme mes vetë opozitarëve.
Ndërkohë, pushteti mbetet në pozitën e favoritit politik: Qeveria ka një shumicë të qëndrueshme parlamentare dhe iniciativa politike vazhdon të jetë në anën e saj. Megjithatë, viti i ardhshëm do të jetë veçanërisht domethënës. Opinioni publik gjithnjë e më pak do ta vlerësojë Qeverinë mbi bazën e premtimeve zgjedhore dhe gjithnjë e më shumë mbi bazën e rezultateve konkrete – ku treguesit ekonomikë, reformat, shërbimet publike, eurointegrimet dhe lufta kundër korrupsionit do të jenë kriteret kryesore. Ky është një moment kur çdo qeveri përpiqet natyrshëm të ruajë kredinë politike të fituar në fillim të mandatit. Në të njëjtën kohë, pothuajse me siguri do të shtohen spekulimet për zgjedhje të parakohshme parlamentare. Pavarësisht nëse dhe kur ato do të mbahen, vetë presioni politik do të ndikojë në sjelljen e të gjithë aktorëve: pushteti do të monitorojë vazhdimisht rejtingjet e veta dhe do të kërkojë momentin më të favorshëm politik, ndërsa opozita do të duhet t’i përgjigjet shumë më shpejt pyetjes nëse është e gatshme të rikthehet si një alternativë serioze qeverisëse.
Pikërisht për këtë arsye, dhjetë deri në dymbëdhjetë muajt e ardhshëm me shumë gjasë nuk do të jenë një periudhë konsolidimi të qetë politik, por një kohë rigrupimi intensiv. Në këtë proces, iniciativat e reja politike nuk duhet të shihen automatikisht si një barrë shtesë për opozitën. Përkundrazi, ato mund të jenë pikërisht ajo që i mungon – katalizatori që do ta nxjerrë nga letargjia politike dhe do ta detyrojë të rikthejë garën për ide, e jo vetëm për pozita.
(Përktheu dhe përshtati nga gjuha maqedonase në shqip, PressOnline.al)
